viasophia
Türkçe

Yazarlar

Dinlediğimiz sesler — alfabetik sırayla.

A

B

C

D

  • Gilles Deleuze

    1925-1995 · philosophie occidentale

    Fransız filozof, önce Vincennes’te, sonra Paris-VIII’de profesör. Bergson’u, Spinoza’yı, Nietzsche’yi, Hume’u birer <em>kavramsal laboratuvar</em> olarak okur, doktrinler olarak değil. Psikanalist Félix Guattari ile işbirliği (<em>Anti-Ödip</em>, 1972; <em>Bin Yayla</em>, 1980) arzuyu üretim, çoğulluğu ise kuruluş olarak düşünen bir düşünce ortaya koyar. <em>Fark ve Tekrar</em> (1968) bunun ontolojik temelini sunar.

  • Luis Dunu Jiménez Dësi

    contemporain · matses

    Ibama topluluğundan, Amazon ormanlarında Pardo Nehri ile Yavarí Nehri arasında, Peru sınırının Brezilya tarafında yaşayan Matsés avcısı ve şifacısı. *«Adım Dunu»*, diyor; tam yaşını bilmiyor —belki 65 yaşında—, çünkü 1969’da Yaz Dilbilim Enstitüsü misyonerleri Matséslerle temas kurduğunda gençmiş. Annesi Dësi, Dëmushbo kabilesinden kaçırılmış, şamandı; dedesi Dunu ve amcası Uaqui de şamandı, zamanının en iyi şifacısı olan amcası ona binlerce şifalı bitki öğretmişti. Bu bilgiden ve kendisine aktarılan enerjiden yararlanarak yakınlarını iyileştiriyor. Dünyanın Matsés biçimini —katmanlarını, ruhlarını, ağaçların ve suların efendilerini, bir bedenden diğerine geçen enerjiyi (sinan, dayac)— *El ojo verde. Cosmovisiones amazónicas* (FORMABIAP/AIDESEP) adlı derlemeye aktardı; resimlerini torunu Dunu Daniel ile birlikte çizdi. İçeriden bir ses: Matséslerin dünyasını anlatan bir Matsés.

  • Vinciane Despret

    1959 · contemporain

    Vinciane Despret, 1959 yılında Brüksel'de doğan, Belçikalı bir bilim felsefecisi ve psikologdur. Liège Üniversitesi ile Brüksel Özgür Üniversitesi'nde ders vermektedir.

E

F

  • Pedro Favaron

    contemporain · shipibo-konibo

    Yazar, şair ve Lima'da doğmuş araştırmacı, Montréal Üniversitesi'nde edebiyat doktoru. Santa Clara de Yarinacocha'daki Shipibo-Konibo ailesine ve topluluğuna evlilik yoluyla katılmış, orada <em>Inin Niwe</em> adıyla tanınıyor — doğumla yerli olmayan, evlat edinilmiş bir üye. Eşi Chonon Bensho ile birlikte, Amazon'un kadim bilgisi ile modern bilimleri diyaloga sokan metinler imzalıyor. Kaynak statüsü: seviye 2 (bütünleşmiş müttefik, asla halkın sesi olarak sunulmamış).

  • Virgilio López Flores

    contemporain · uitoto

    Uitoto topluluğunun Maairidikai temsilcisi, Yukarı Putumayo'da, Kolombiya sınırına yakın bir yerde (Peru'nun El Estrecho ilçe merkezi bölgesinde) yaşıyor. Uitoto dilindeki adı Finoratoɨ — «tüm sorunları çözen kuş». Bir <em>nimairama</em> (tüm bilgilerin ustası) olan Daniel López, Okinuiko'nun oğlu. Babasından Uitoto kozmovizyonunu öğrenmiş: güneş Jusiñamui'nin, yokluğun oğlunun, sözüyle sabitlediği ve altındaki bir ateşle desteklenen, bir balondan doğan dünya; üç dünya; izinsiz alınanları cezalandıran hayvanların «anneleri»; ölen ustaların toplandığında içine yerleştiği nimairama. Bunu *El ojo verde. Cosmovisiones amazónicas* (FORMABIAP/AIDESEP) adlı eserde birinci şahıs olarak anlatmış; burada isimleri belirtilen Amazon yerlileri, kendi halklarının düşüncesini kendileri açıklıyor. İçeriden bir ses: Uitoto dünyasını anlatan bir Uitoto.

G

H

I

J

  • Vine Deloria Jr.

    1933-2005 · dakota

    Standing Rock'lı, yankton dakota kökenli Siyu hukukçu, teolog ve tarihçi, Amerika Birleşik Devletleri'nin en etkili Yerli düşünürlerinden biri. Eski <em>National Congress of American Indians</em> direktörü, *Custer Died for Your Sins* (1969) ile bir kuşağın sesi olur, ardından Kızılderili çalışmaları profesörü (Arizona, Colorado) olarak görev yapar. *God Is Red* (1973) adlı eserinde, Batı dininin zamana dayalı anlayışına —bir kökenden bir kadere doğru ilerleyen tarih— mekâna dayalı bir dinle karşı çıkar: birçok İlk Ulus için kutsallık belirli yerlere bağlıdır ve toprakların her noktası halkı var eden hikâyeleri taşır. Bu kavramı ilk kez o, *« sacred geography »* (kutsal coğrafya) olarak adlandırmıştır. İçeriden bir ses, yazı dili İngilizce; birçok ulustan söz eder, ama *« Deloria’ya göre »* denir, *« Siyular der ki »* değil.

K

L

M

O

P

  • Blaise Pascal

    1623-1662 · mystique chrétienne

    Matematikçi, fizikçi (<em>Pascal yasası</em>), hesap makinesinin mucidi, 23 Kasım 1654’teki “ateş gecesi”nden (<em>Anı</em>) sonra Jansenist bir Hristiyanlığa dönüşen. <em>Düşünceler</em>, ölümünden sonra 1670’te fragmanlardan yola çıkılarak yayımlanmış, Hristiyanlığın bir Savunması için kullanılacaktı. Eserde hayal kırıklığına uğramış bir antropoloji (eğlence, sefalet, yücelik) ve Tanrı’nın gizliliğine dair bir mistisizm yer alır.

R

  • Eusebio Laos Ríos

    contemporain · ashaninka

    Asháninka uzmanı, Peru'nun merkez ormanlarındaki San Carlos sıradağlarında doğdu; Oxapampa'daki Puerto Bermúdez ilçesine bağlı San Pablo Tres Unidos topluluğunda yaşıyor. Asháninka adı olan *Oshipiyo Ararooshi Iriooshi*, “bilinen güneş akrabasının şarkısı” anlamına geliyor; babası, doğa varlıklarıyla iletişim kuran <em>sheripiari</em> tütüncüydü. Asháninka dünyasının biçimini —insanların parçacıkları olduğu canlı Güneş, nefesi olan su, ruhu olan hava— *El ojo verde. Cosmovisiones amazónicas* (FORMABIAP/AIDESEP) derlemesine aktardı; burada isimleri belirtilen Amazon yerlileri, kendi halklarının düşüncesini kendileri anlatıyor. İçeriden bir ses: Asháninkaların dünyasını anlatan bir Asháninka.

  • Jean-Jacques Rousseau

    1712-1778 · philosophie occidentale

    Cenevre'de doğmuş, kendi kendini yetiştirmiş, yazar, müzisyen ve filozof. *<em>İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı ve Temelleri Üzerine Söylev*</em> (1755), Dijon Akademisi'nin bir yarışmasına yanıt olarak kaleme alınmış, doğal eşitsizlik (yaş, güç, sağlık) ile sözleşme ve mülkiyet yoluyla kurulan ahlaki ya da siyasi eşitsizliği ayırır. Rousseau burada bir yöntem icat eder: İnsanın toplum tarafından eklenmiş ya da bozulmuş yönlerini ölçmek için hiçbir zaman tarihsel olmayan, varsayımsal bir doğa durumundan yola çıkmak.

  • Manuel Mibeco Ruiz

    contemporain · bora

    Bóóraá topluluğundan, Peru'nun yüksek Amazon bölgesindeki (Loreto) Yaguasyacu Nehri'nin bir kolu olan Brillo Nuevo'nun. Curaca — geleneklerin yetkilisi ve koruyucusu — bu görevi babasından devraldı ve bugün Aguaje ve Pijuayo klanlarını yönetimi altında bir araya getiriyor. Onun bóóraá adı Lliíhyo, « <em>aguaje palmiyesinin kalbi</em> ». Gerardo del Águila Miveco (Íjkú Nuubúmu, « <em>neşeli paucar</em> ») ile birlikte halkının dünya görüşünü *El ojo verde. Cosmovisiones amazónicas* (FORMABIAP/AIDESEP) adlı eserde aktardı: dünya, Píívyéji Niimúhe adlı Yaratıcı'nın bir temsili olarak, yarattığı tüm şeylerde kök salmış, saçları dünyayı tutan kökler ve insanların onunla iletişim kurduğu yollar; kadın karnı gibi ortaya çıkan toprak, besinlerin onun meme ucu Mújpañe'den çıktığı; maloca'nın Yaratıcı'nın modeline göre inşa edildiği. İç ses: kendi dünyasını birinci şahıs olarak anlatan bir Bóóraá.

  • Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî

    Biyografi tamamlanacak.

  • İbn Rüşd

    Biyografi tamamlanacak.

S

T

  • Henry David Thoreau

    1817-1862 · philosophie occidentale

    Amerikalı yazar, şair ve Concord (Massachusetts) doğa bilimcisi, Emerson’ın yanında <em>transandantalizm</em> figürü. 1845’ten 1847’ye kadar Walden Gölü kıyısında kendi elleriyle inşa ettiği bir kulübede yalnız yaşayarak basit ve bilinçli bir yaşam deneyi yürüttü ve bu deneyimden <em>Walden ya da Ormanda Yaşam</em> (1854) eserini çıkardı. Arazi ölçümcüsü, yürüyüşçü, köleliğe ve Meksika Savaşı’na karşı çıkan biri olarak <em>sivil itaatsizlik</em> teorisini geliştirdi (1849). Düşüncesi, gönüllü ihtiyaç azaltımı ile tam anlamıyla yaşanmış bir hayata uyanışı birbirine bağlar.

  • Carlos Nangkitiar Kunchim Tsanim

    contemporain · achuar

    Achuar adamı, Peru Amazonu'nda, Pastaza'nın yukarısında yer alan Puerto Rubina'dan. Adının, diyor, «savaşmak için mızrak» anlamına geldiğini. Dünyanın Achuar biçimini —katmanlarını, görünmez efendilerini, onlara hitap etme sanatını— «sözlü olarak, dedemden, ninelerimden ve amcalarımıdan» öğrendiğini söylüyor. Bunu, birinci şahıs olarak yazılı ve çizili bir şekilde, *El ojo verde. Cosmovisiones amazónicas* (FORMABIAP/AIDESEP, 2000) derlemesine aktarmış; burada isimleri verilen Amazon yerlileri, kendi halklarının dünya görüşünü kendileri açıklıyor. İçeriden bir ses: Achuar dünyasını anlatan bir Achuar, metnini «Achuar halkının bilgisine göre, dünya görüşü hakkında açıklayabildiğim her şey» ile kapatıyor.

  • Anna Tsing

    1952 · contemporain

    Anna Lowenhaupt Tsing, née en 1952, est une anthropologue américaine. Elle enseigne à l'université de Californie à Santa Cruz, où elle est affiliée à la division des humanités, au département des études féministes et à celui des études environnementales.

V

  • Nils-Aslak Valkeapää

    1943–2001 · sami

    Şair, joiker ve Sámi sanatçı, Finlandiya'nın Enontekiö kentinde doğmuş, Fin vatandaşı olmakla birlikte Sápmi'nin Norveç tarafında yaşamaktadır. Kuzey Konseyi Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk Sámi (1991, *Beaivi, áhčážan / Güneş, Babam* ile), joik’i —bir varlığı anlatmaktan çok ona eşlik eden şarkı— Kuzey Sámi dilinde yazılı şiire taşımıştır. *Trekways of the Wind* (1994) ve *The Sun, my Father* (1997) adlı derlemeleri Sápmi topraklarını bir dekor olarak değil, yaşanıp yaşanmamasına —adımlanmış, atalardan devralınmış— göre doğasını değiştiren bir varlık olarak ele alır. <em>İçerden gelen bir ses, Sámi dilinde.</em>

W

Y

  • Aziz Yuhanna

    Biyografi tamamlanacak.

  • Chiri Yukie

    1903-1922 · ainu

    Hokkaidō'nun Horobetsu bölgesinden genç bir Ainu kadını, hikâye anlatıcısı Imekanu'nun yeğeni ve halkının sözlü şarkılarını büyükannesinden öğrenmiş. Dilbilimci Kyōsuke Kindaichi'nin teşvikiyle, *yukar* — kamuyların birinci şahıstan konuştuğu şarkılar — Latin alfabesiyle yazıya döken ve kendisi çeviren ilk Ainu olur. On dokuz yaşında, kalp yetmezliğinden ölmeden bir gün önce *Ainu shin'yōshū* el yazmasını tamamlar. Derleme 1923'te yayımlanır: Ainu edebiyatının <em>içeriden</em> yazılmış anıtı.

  • Tyson Yunkaporta

    contemporain · apalech

    Üniversiteli, sanatçı ve geleneksel alet yontucusu, <em>apalech</em> klanının üyesi — Avustralya’nın kuzeydoğusundaki Cape York yarımadasının batı kıyısında, <em>wik-mungkan</em> dilinin konuşulduğu yerde. Nungar/Koori kökenli Aborijin, uzun zaman önce Aborijin Yasası uyarınca orada evlat edinilmiş ve yalnızca bu adı taşımaktadır. Doktor, Aborijin bilme biçimleri üzerine araştırmalarını yayımlar; öğretmek için kumda çizgiler çizer. <em>Sand Talk</em> (2019), günümüzün büyük sorunlarını bu bilgilerden hareketle ele alır: bilgi ilişki olarak, sahip olunacak bir şey değil. İçeriden bir ses, İngilizce; <em>ngal</em> zamiri, “biz-ikimiz”, hiç kimsenin yalnız düşünmediğini söyler.

Z