İçinde Yaşayan Sessizlik

Adreslenen sesin muhatabı, arayış içindeki bir acemi değildir. Arsenios, imparatorluk sarayında mürebbiyelik yapar, onurlarla yüklüdür, dünyanın gürültüsünün tam ortasında yerleşmiştir. Kurtuluşunun hangi yoldan geçtiğini göstermesi için dua eder. Cevap tartışmaz, açıklamaz: üç fiilden ibarettir ve her biri bir şeyi eksiltir.

Arsenios, insanlardan kaç, suskunluğa bürün ve dinginlikte kal: kurtuluşunun binasını yükselteceğin ilk temeller bunlardır.

Üç işlem, derece derece. Kaçış dışarıyı eksiltir — bu anahoroz, çöle gidiştir. Sessizlik sözü eksiltir. Dinginlik ise içteki kargaşayı bile eksiltir. Sonraki Latin kuşakları formülü üç sözcüğe indirgemiş: fuge, tace, quiesce — kaç, sus, dingin ol. Çölün burada sessizlik olarak adlandırdığı şey, yalnızlığın bir sonucu, sakin bir yan ürünü değildir; kaçıştan sonra, dinginlikten önce gelen, inşaata başlamadan önce atılan bir temeldir.

Ve ses, onların statüsünü açıklar: ilk temeller. Yapı değil, yapının üzerine yükseleceği şey. Çölün sessizliği, dolayısıyla arayışın nesnesi değildir; onun koşuludur. İnsan susmak için inzivaya çekilmez, inzivaya çekilir ki başka bir şey zuhur etsin — bir dinleyiş, bir varlık. Bu sessizlik, boşluğa dönük değil, birine dönüktür. Arsenios’un kapısını kapadığı hücre, dünyaya karşı bir kapanış değildir; beklediği kişinin kendisine katılacağı bir odadır. Stoacının içsel inzivası ruhun içinde kalırken bedenin yerini değiştirmez; keşişinki ise gerçek bir yer değiştirme, yalnızlığa doğru atılmış bir eştir.

Sessizlik bilge kılmaya yeter mi?

Hayır — ve bunu en açık biçimde başka bir gelenek söyler. Dhammapada, yalnızca suskunluğa bilge olma gücünü tanımaz. Susmak sadece bir dış görünümdür; zihin hâlâ çalkantılı ve cahilse, sessizlik bu karmaşayı örter, çözmez. Bilgelik başka yerde ölçülür: tartılan, ayırt edilen, seçilen şeyde.

Sessizlik tek başına, çalkantılı ve cahil bir adamı muni yapmaz. Her şeyi tartıp en iyisini seçen, kötülükten kaçınan bilge — işte o muni’dir.

Aynı bölüm bunu başka bir açıdan da ele almıştı: «Çok konuşan biri bilge olmaz.» Ne sözcüklerin akışı, ne de onların durması ruhun ölçüsünü verir. Muni — adının kendisi suskun anlamına gelen — ağzı kapalı adam değil, zihni dengeye gelmiş, «şeylerin iki yüzünü» görmüş ve iyiden yana yer almış olandır. Onun sessizliği, içsel bir istikrarın sonucudur, sebebi değil.

İki sessizliği birbirinden ayırmadan önce bir araya getirmek gerek. Arsenios’unki birinden kaçıştır: insanları, sözü, kargaşayı eksiltir ki Tanrı’nın, ruh susunca konuşacağı birine hazır olsun. Burada sessizlik, atılması gereken bir temel, bir eylem, bir inşaata ilk adımdır. Munininki ise kimseye kaçmaz ve hiçbir ses beklemez: içinde susuzluk ve ayrımın söndüğü, artık hiçbir şeyin kıpırdamadığı bir zihnin dengesidir. Biri inşa eder, diğeri sakinleşir. Biri bir başkasına dönüktür, diğeri kendi içinde toplanır.

Ama işte iki yolun kesiştiği, birleşmeden buluştuğu yer. İkisi de sessizliği yalnızca sesin kesilmesi olarak görmez. Arsenios’un «suskunluğa bürün» emri, onu izleyen «dinginlikte kal»dan ayrılamaz: ağzı kapamak, içteki kıpırtı sürüyorsa bir işe yaramaz; asıl susturulması gereken kargaşadır ve tutulan söz, sadece dışsal bir işarettir. Dhammapada da aynı şeyi karşı kıyıdan söyler: huzursuz bir adamın suskunluğu bilge yapmaz. İki tarafta da kurtarıcı sessizlik bir boşluk değil, bir haldir — ruhun bir niteliği, gürültünün niceliğindeki bir eksilme değil. Boş bir sessizlik hiçbir yere götürmez; önemli olan, içinde bir şey ya da biri olan sessizliktir.

Arsenios kapısını kapar, muni zihnini dengeye getirir: ikisi de aynı eşiğe varır. Sessizlik orada hiçbir zaman eksik olan şey değildir. Geriye kalan, her şey sustuğunda kalan şeydir.