Otoritenin gerilimi: kozmolojik ritüeller ve ruhların savaşı

İnsani temelden yoksun düzenin iki görünümü

Otoritenin gerilimi: kozmolojik ritüeller ve ruhların savaşı
Xuan Che, New York Şehri — Miken - kayıtsızlık cenaze maskesi (5705122128). Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Otorite sorusu, onu temellendiren şeyden hareketle ortaya çıkar. Zaman ve mekânla ayrılmış iki ses, birbirine asla örtüşmeyen çizgiler çizer. Biri davranışları düzenleyen bir ilkeden söz eder, diğeri ise aracısız hareket eden ruhlardan. Sözleri yanıt vermez birbirine, ama aynı çizgiyi izler: düzen, insanların kararıyla doğmaz.

Ritlerin ilkesi

Xunzi, davranışları yapılandıranı Li olarak adlandırır. Burada söz konusu olan basit bir kural değil, hem eylemleri hem de anlamlarını kuşatan bir kavramdır. Metin, bu nitelendirmeden öteye geçmez:

Tören ve davranışların mükemmelliği. Li, kozmolojik bir ilkedir.

Xunzi, The Works of Hsüntze , kitap The Works of Hsüntze  — baskı Fransızca çevirisinden hareketle: Homer H. Dubs, Arthur Probsthain, Londra, 1928, trad. viasophia

Bu sözler, bu ilkenin nasıl işlediğini, insanlara dayatılıp dayatılmadığını ya da onlar tarafından tanınıp tanınmadığını açıklamaz. Sadece onu toplumsalın ötesinde, bireysel seçimleri aşan bir düzlemde konumlandırır. Kozmolojik terimi, insani olanla sınırlı olmayan bir kapsamı düşündürür, ama metin bu fikri geliştirmez. İlkenin keşfedilip edilmediği, uygulanıp uygulanmadığı ya da sadece gözlemlenip gözlemlenmediği sorusunu açık bırakır.

Ruhların eylemi

Davi Kopenawa, görünmez güçlerin doğrudan müdahale ettiği bir sahne anlatır. Şamanların gönderdiği xapiri ruhları, ne semboldür ne de metafor. Eyleme geçerler ve bu eylem, bir savaş biçimini alır:

Düşman şamanların gönderdiği xapiriler bize yöneldiğinde, kendi ruhlarımız onlarla amansız bir hırsla savaşır!

Davi Kopenawa, La Chute du ciel , kitap La Chute du ciel, § —  — baskı Fransızca baskısından hareketle: Bruce Albert (Yanomami sözlerinin derlenip çevirisi), Plon, Terre humaine koleksiyonu, 2010, trad. viasophia

Metin, bu ruhların çağrılıp çağrılmadığını, denetlenip denetlenmediğini ya da kendi inisiyatifleriyle hareket edip etmediğini söylemez. Müdahalelerinin insan eylemini tamamlayıp tamamlamadığını da belirtmez. Sadece, insanların kurallarını belirlemek zorunda olmadığı görünmez güçlerin çatıştığı bir gerçekliği göstermekle yetinir. Ruhların amansız hırsı, kendilerine özgü bir yoğunluğu düşündürür, ama metin bu gözlemin ötesine geçmez.

İki düzen, aynı dışsallık

İki pasaj, yalnızca bir noktada buluşur: ister bir ilke, ister ruhsal bir eylem biçimini alsın, otorite insan kaynaklı değildir. Xunzi, davranışlarda nasıl tezahür ettiğini açıklamadan kozmolojik bir ilkeden söz eder. Davi Kopenawa, kimlerin yönettiğini ya da daha üst bir mantığa boyun eğip eğmediklerini söylemeden savaşan ruhları gösterir.

Ne biri ne diğeri, insanların düzeni yarattığı bir sistem tarif etmez. Xunzi, ritüellerin dayatılıp dayatılmadığını ya da kabul edilip edilmediğini belirtmez; Kopenawa da ruhların çağrılıp çağrılmadığını ya da kendiliğinden hareket edip etmediğini açıklamaz. Metinleri, en istikrarlı biçimleriyle otoritenin başka bir yerden geldiğini ima eder. Ama bu “başka yer” belirsiz kalır: biri için bir ilke, diğeri için hareket halinde bir güç.

Buluşmaları burada sona erer. Xunzi savaştan söz etmez, Kopenawa ise yapılandıran bir ilkeden. Görüşleri karşıt değildir, hatta karşılaştırılmaz bile. Aynı soruya —bizi aşan şey nereden gelir?— verilebilecek iki yanıt olarak yan yana dururlar.

Alıntılanan Kaynaklar

  • Xunzi, The Works of Hsüntze, baskı Arthur Probsthain, London, 1928, çev. Homer H. Dubs (1928).
  • Davi Kopenawa, La Chute du ciel, baskı Plon, coll. Terre humaine, 2010, çev. Bruce Albert (propos yanomami recueillis et traduits).