Toprağın etiği: özne mi yoksa biyotik topluluk mu?
Toprağa bakışta iki ses
Toprak, üzerine düşen bakışlara göre farklı biçimlerde görünür. Upanişadlardan ve Aldo Leopold’tan gelen iki fragman, bu farklılığı apaçık ortaya koyar. İlki bir varlığa, ikincisi ise bir dinamik haline işaret eder. Ne biri ne de öteki bir sentez önerir, ama her biri dünyada var olmanın bir yolunu sezdirir.
Yaygın ve arzulanan bir varlık
Upanişadlar toprağı, onun yaygınlığını ve çekiciliğini vurgulayan terimlerle anar:
Her yere dağılmış, her yerde arzulanan.
Bu sözler bir işlevden ya da bileşimden değil, bir dağılım ve özlemden söz eder. Toprak sınırlandırılmış değildir: yayılır. Kayıtsız da değildir: aranır. Kim tarafından ve neden arandığı belirtilmez, ama bu sözler toprağı, bir ilişkiyi davet eden bir gerçeklik olarak sunar.
Sonuçlara maruz kalan bir dinamik
Aldo Leopold, Kumlu Bir Yörenin Yıllığı’nda toprağı bir dengesizliğin aynası haline getiren bir olguyu gözlemler:
3 Toz çanağı (“dust bowl”): 1930’ların başında, Orta Batı’nın güneyinde, toprakların aşırı kullanımı ile uzun süreli kuraklığın birleşmesi sonucu ortaya çıkan toz fırtınaları, verimli üst toprağı sürükleyerek ekolojik ve sosyal bir felakete yol açtı.
Burada toprak yaygın bir varlık değil, neden-sonuç zincirine kapılmış bir unsurdur. Aşırı kullanım ve kuraklık onun yapısını bozar, bu bozulma da fiziksel sınırları aşan sonuçlar doğurur. Parça ne bir topluluktan ne de bir saygıdan söz eder; insan eylemlerinin varoluş koşullarını değiştirdiği bir sistemden bahseder.
İki fragman, iki aydınlanma
Upanişadlar toprağı yöneten mekanizmalardan ya da onun sömürüsünün sonuçlarından söz etmez. Onun bir niteliğinden bahseder: her yere dağılmış, her yerde arzulanan. Bu dağılım ve arzu açıklanmaz, ama öncelikle araçsal olmayan bir ilişkiyi düşündürür.
Leopold ise arzudan ya da metafizik bir varlıktan söz etmez. Bir süreci betimler: baskılara maruz kalan toprak, görünür biçimde tepki verir. Anlattığı felaket bir yargılama değil, bir gözlemdir. Bu gözlem, toprağın basit bir zemin olmadığını, dönüşümlerinin zincirleme etkiler yarattığını gösterir.
Bu iki fragman karşıt değildir. Birbirlerini tamamlamazlar da. Toprağı ele almanın iki yolunu önerirler: biri onu verilen ve çeken bir gerçeklik olarak, diğeri ise maruz kalan ve yanıt veren bir sistem olarak görür. Ne biri ne de öteki bir tutum buyurmaz, ama her biri özel bir dikkat biçimine çağırır.
Alıntılanan Kaynaklar
- Upaniṣad (śruti), Upaniṣad, part I — Chandogya (Khandogya), Kena (Talavakara), Aitareya, Kaushitaki, Isa, baskı Sacred Books of the East, vol. I, Oxford, 1879, çev. F. Max Müller (1879).
- Aldo Leopold, Almanach d un comt des sables, baskı .