Beden Hafızanın Gemisi Olarak: David Mowaljarlai ile Manzarayı Canlandırmak

Wunggud* sözcüklerden fazlasını talep ettiğinde

Beden Hafızanın Gemisi Olarak: David Mowaljarlai ile Manzarayı Canlandırmak
Brisbane’lı Robyn Jay — Yerli toprakları. Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
S

O gün Sydney’deki buz gibi rüzgârın, Kimberley’in korlarıyla hiçbir ilgisi yoktu. Yine de David Mowaljarlai, beton duvarlardan daha eski bir zorunluluğun itkisiyle, klimalı bir ofis binasına adeta dalıverdi. Onun için, o sırada Aborijin kaya resimleri üzerine bir kitap hazırlayan Elaine Godden’le karşılaşması tesadüf değildi. Bu buluşma, fotoğrafın bir belge aracından öteye geçerek yeniden canlandırma eylemine dönüşeceği bir projeyi mühürleyecekti.

David Mowaljarlai kutsal mekanları kaydetmekle yetinmiyordu. Onları yeniden hayata döndürmek istiyordu ve bunun için bedenlerin –kendi bedeni, fotoğrafçıların bedenleri, gelecekteki okurların bedenleri– oralara kadar gitmesi gerekiyordu. Kimberley’in yaratıcı figürleri Wandjinaların resimleri, seyredilecek kalıntılar değil, aşılacak kapılardı. Onların enerjisi, wunggud, betimlemeyle değil, fiziksel varlıkla, onlara doğru yürüme, bakış ve niyetle dokunma hareketiyle aktarılıyordu.

Dans edilecek bir metin olarak manzara

David Mowaljarlai’nin düşüncesinde Kimberley bir dekor değil, üç boyutlu bir anlatıdır. Bazılarının erozyona ya da insan eliyle açıldığını söylediği kaya üzerindeki küçük çukurlar, onun için çok daha eski bir faaliyetin izleridir. Bunlar, Yaratılış’tan önce kendi üzerine kıvrılmış, canlı bir pelte gibi duran ilksel güç, Toprak Yılanı wunggud’un hareketleriyle oluşmuştur. Gök Wallanganda’nın yeryüzüne su indirmesiyle Yılan harekete geçmiş, ilk yükseltileri, ilk su birikintilerini halkaları arasına alarak biçimlendirmiştir.

Bu dünya görüşü, zamana bakışımızı tersine çevirir. Mekanlar çözümlenecek arşivler değil, uyandırılacak varlıklardır. Ngarinyinlerin Guyan Guyan dediği, Bradshaw resimleri olarak bilinen örnekler de çarpıcı bir örnektir. David Mowaljarlai’ye göre bu resimler yok olmuş bir kültürü temsil etmez; ataların kendilerini yeni bir coşkuyla ifade ettikleri insan evriminin bir evresidir. Onlar yalnızca resim yapmıyor, bu hikâyeyi dans ederek ileriye taşıyor, bir dalgayı iter gibiydiler. Gi diye adlandırdığı bu bağ, basit bir metafor değildir. Alınacak bir yön, bizden önce çizilmiş olanla hizalanma çağrısıdır.

İngilizce

Since the first publication of this book some controversy has arisen over the relationship of Wandjina and Wunggud figures, and the disciplines of culture represented by them, to rock paintings known in common parlance as Bradshaw images, from the first European to bring these sites to wider notice.

Türkçe

Bu eserin ilk yayımından bu yana, Wandjina ve Wunggud figürleri ile bunların somutlaştırdığı kültürel disiplinler ile, genellikle Bradshaw resimleri olarak adlandırılan kaya resimleri arasındaki ilişki konusunda bir tartışma alevlendi.

David Mowaljarlai, Yorro Yorro , kitap Yorro Yorro  — baskı Fransızca çevirisinden (Magabala Books, gözden geçirilmiş ve genişletilmiş basım, 2014, Jutta Malnic ile birlikte), trad. viasophia

Dirilişin aracı olarak beden

David Mowaljarlai’nin Elaine Godden ve Pamela Lofts ile yürüttüğü çalışma basit bir keşif gezisi değildi. Wandjinaların resimlerine bu kadınları götürürken, onlara imgeler göstermiyordu: bir deneyim yaşatıyordu. Toprak Yılanı’nı canlandıran wunggud yaşam enerjisi, uzaktan bakanlara açığa çıkmaz. Onun yerleştiği noktada durmayı, kayalar arasında dolaşmış havayı solumayı, ayaklarının altında eski adımların titreşimini hissetmeyi gerektirir.

Kutsalın söylenenden çok yapılan bir şey olduğu bu anlayış, aktarım fikrimizi sorgulatır. Bilginin yazıyla ya da sözle aktarıldığına inandığımız bir dünyada, David Mowaljarlai bazı bilgilerin ancak bedenle etkinleştirilebileceğini hatırlatır. Bir mekana yürümek, zaten onun yeniden canlanmasına katılmaktır. Bu geziler sırasında çekilen fotoğraflar kanıt değil, davettir: İzleyicilere de gelip wunggud’un uyanmayı beklediği yerde durmalarını söylerler.

Djanargi Djanargi çağı: İnsanın kendini keşfettiği dönem

David Mowaljarlai’nin Guyan Guyan resimleriyle ilişkilendirdiği Djanargi Djanargi terimi, ataların dünyadaki yerlerini fark ettikleri bir dönüm noktasını ifade eder. Bu pasif bir keşif değildi: Dansla, resimle, bedenin fırça, kayanın tuval olduğu ritüellerle ifade ediliyordu. Bu dönem kapanmış değil. Her bir mekânı yeniden etkinleştiren harekette, bu mekanlar tarafından yönlendirilmeyi kabul eden herkeste varlığını sürdürüyor.

Ona göre Avrupalılar bu resimleri çoğu zaman inceleme nesnesi olarak görmüş, onları canlı işlevlerinden koparmıştır. Bir sömürgecinin adını vererek “Bradshaw resimleri” demek, onları zaten kendi hikâyeleri olmayan bir anlatıya hapsetmektir. Ngarinyinler için bu eserler kalıntı değil, hareket halindeki bir bilginin izleridir. Açıklanmayı değil, saygıyla yaklaşanların bedenleri aracılığıyla tekrar dans edilmeyi talep ederler.

Gök ve yer, her zaman ayrı

Ngarinyin kozmolojisinde gök ve yer, Yaratılış’tan sonra bile iki ayrı alandır. Galaksimizin hükümdarı Wallanganda, dünyayı uzaydan şekillendiren bir güçtür, ama yüzü yalnızca inisiye edilmiş erkeklere açığa çıkar. Bu ayrılık bir sınır değil, denge koşuludur. Wunggud ise bugün de dün olduğu gibi yeryüzünün içinde yaşar. Hem toprağın özü hem de adıdır; bitkileri büyütür, kutsal mekanlara güçlerini verir.

Bu bakış, dünyanın hafızasının uzak bir şey değil, etkin bir varlık olduğunu hatırlatır. Kayalardaki çukurlar, resimler, Yılan’ın halkaları arasındaki su birikintileri: Bütün bunlar canlıdır, yeter ki bedenin tamamıyla karşılaşmayı kabul edelim. David Mowaljarlai bir teori değil, bir pratik öneriyor. Manzarayı yeniden büyülemek, ona nostaljiyle bakmak değil, bizi önceleyen ve bekleyen bir hikâyeye adım atar gibi yürümektir.

Alıntılanan Kaynaklar

  • David Mowaljarlai, Yorro Yorro, baskı Magabala Books, éd. revue et augmentée, 2014 (avec Jutta Malnic), çev. texte original anglais ; rendu français maison.