a sea of islands
une mer d'îles
Tongalı düşünür Epeli Hauʻofa’nın (*Our Sea of Islands*, 1993) Okyanusya’ya bakış tarzı — yazı dili İngilizce, bir tek Okyanusya dili sözcüğü bile yok. Bu bakış, “uzak bir denizdeki adalar” (islands in a far sea) anlayışına, yani kıtasal ve sömürgeci bakışa tamamen karşıttır; Pasifik’i uçsuz bucaksız bir boş okyanusta dağılmış minicik kara parçaları olarak gören, onların küçüklüğünü, uzaklığını, yalnızlığını vurgulayan yaklaşıma. *Deniz-adalar* ise vurgunun yerini değiştirir: okyanus ayıran bir aralık değil, birleştiren bir ortamdır; adalar artık topraklarının genişliğiyle değil, binlerce yıldır örülmüş ilişkilerinin bütünlüğüyle — deniz yolları, akrabalık bağları, alışverişler — ölçülür. Deniz halkları için okyanus uçurum değil, yuvadır. Hauʻofa’da bu tersine çevirme bir silahtır: Pasifik devletlerini bağımlılığa mahkûm eden söyleme karşı, bir dünyaya yeniden genişliğini kazandırmak.
There is a gulf of difference between viewing the Pacific as 'islands in a far sea' and as 'a sea of islands'. The first emphasises dry surfaces in a vast ocean far from the centres of power. When you focus this way you stress the smallness and remoteness of the islands. The second is a more holistic perspective in which things are seen in the totality of their relationships.
İfade, Okyanusya dillerinden değil, Hauʻofa’ya ait: İngilizce yazan Tongalı bir düşünür, deniz halklarının dünyalarını nasıl tuttuklarını anlatıyor — « bir adalar denizi » burada sadece ev yapımı bir Fransızca çeviri, öyle olduğu da belirtilmiş. Köken dürüstlüğü: İkiz formüller — islands in a far sea / a sea of islands — Hauʻofa bunları meslektaşı Eric Waddell’a atfeder; tersine çevirme ve onun açtığı her şey ise onun eseridir.
Doldurduğu eksiklik tam olarak bu. Fransızcada « archipel » (bir ada grubu), « insularité » (kopuk olma hali) var — ama bunun tam tersi fikir için sözcük yok: suyun kesinti değil bağ olduğu, yüzeylerle değil ilişkilerle ölçülen bir dünya. Adalar denizi tam da bu bakış açısının tersine dönüşünü adlandırır ve bulaşıcı kılar: Gördüğünüz anda, « küçük » ya da « izole » olanı artık aynı şekilde ölçmezsiniz.
Nasıl ki Kopenawa’nın urihi’si mekânı basitçe nesneleştirilmiş bir dışarısı olarak kabul etmiyorsa — ama farklı bir şekilde: urihi « doğa » nesnesine itiraz ederken, adalar denizi parçalayan ve küçülten haritaya itiraz eder. Ve nasıl ki Mowaljarlai’nin bandaiyan’ı, kıta-bedeni, bizim bölmelerimizin ayırdığı bir genişliği bir arada tutuyorsa, burada da tek bir beden değil, bağlayan bir su söz konusu.