sacred geography
géographie sacrée
Vine Deloria Jr.'ın ifadesi (*God Is Red*, 1973) — İngilizce, yazdığı dil, yerli bir dilden tek kelime değil. Amerika'nın birçok ilk düşüncesinde, her bir toprak parçasının tarihle toprağı birbirine düğümlediği, köken topraklarının her bir yerinin —göçler, vahiyler, kurucu olaylar— halkı bugün olduğu hâle getiren öyküleri taşıdığı anlayışını adlandırıyor. Kutsal olan, bir kronolojide havada süzülmez: tam da belirli bir noktada (nehir, dağ, plato) bir merkezdir, adı konabilir ve oraya dönülür. Deloria bunu, doğrunun tarihlendirilmiş bir olaya bağlı olduğu ve bu yüzden kökünden sökülüp her yere taşınabileceği bir *zaman dini*ne karşı çıkarır: *kutsal coğrafya* ise nakledilemez, çünkü onun doğrusu, olayın gerçekleştiği yerdedir.
Indian tribes combine history and geography so that they have a "sacred geography," that is to say, every location within their original homeland has a multitude of stories that recount the migrations, revelations, and particular historical incidents that cumulatively produced the tribe in its current condition.
Bu ifade Deloria’ya ait, Dakota dili değil: Amerika’daki birçok yerli ulusun toprağını nasıl ellerinde tuttuğunu İngilizce yazan bir Siu düşünürü. “Kutsal coğrafya” (géographie sacrée) sadece ev yapımı bir Fransızca çeviri, öyle olduğu da belirtiliyor. Doldurduğu eksiklik ise tam olarak şu: Fransızcada “coğrafya” (bir mekânın betimlenmesi), “kutsal tarih” (tarihlendirilmiş olaylar dizisi), “kutsal mekân” (tekil bir nokta) var — ama her yerin hem bir tarih sayfası hem de bir vahiy yeri olduğu, kutsallığı düzenleyenin zaman değil mekân olduğu bütün bir toprak parçasını karşılayan bir sözcük yok.
Deloria’da bu sözcük keskin bir karşıtlığı ifade eder: mekân dini ≠ zaman dini. İlki, önemli olanı konumlandırır — “Kimse ne zaman olduğunu söyleyemez, ama herkes nerede olduğunu gayet iyi bilir”; ikincisi ise onu tarihlendirir ve referansı bir o zaman olduğu için her yere taşıyabileceğini sanır, burası değil. Sonuç: Zamanın içine yerleşmiş bir hakikat, kökünden sökülerek ihraç edilir; mekâna yerleşmiş bir hakikat ise toprağını terk etmediği için ayakta kalır.
Tıpkı Kopenawa’daki urihi gibi, o da toprağı basit bir dış mekân olarak görmeyi reddeder — ama farklı bir biçimde: urihi kendi başına canlıdır, kutsal coğrafya ise mekânlara bağlı anlatılarla örülmüş bir bilgidir. Tıpkı Momaday’in anımsanan yeryüzü gibi, o da toprağı sözle aktarılan bir bilgi haline getirir — Momaday’de bu bilgi bir ruhun hafızasına dayanırken, burada bir halkın haritasına işlenmiştir.