English · Kiyova

the remembered earth

la terre remémorée

Kiowa yazarı N. Scott Momaday’nin (*The Way to Rainy Mountain*, 1969) ifadesi — yazdığı dil olan İngilizceyle, Kiowa dilinden tek bir kelime olmaksızın. Toprağı, bir ruhun onu nasıl tuttuğu olarak adlandırır: bulanık bir anının arka planı değil, hayatında bir kez kendini teslim ettiğin, her açıdan bakılmış, her mevsimde dokunulmuş, dinlenmiş, hayal gücü ve belleğin ortaklığıyla yeniden ele alınmış özel bir manzara. Momaday’de bu çaba bir hülya değildir: toprak ve bir halkın kendisi hakkında sahip olduğu fikir, sözle bir arada tutulur; hatırlanan toprak, dünyadan geriye kalan —ve onu sürdüren— şeydir, geriye yalnızca bellek ve anlatı kaldığında.

Once in his life a man ought to concentrate his mind upon the remembered earth, I believe. He ought to give himself up to a particular landscape in his experience, to look at it from as many angles as he can, to wonder about it, to dwell upon it.
N. Scott Momaday, The Way to Rainy Mountain, The Closing In, section XXIV (citation en anglais). University of New Mexico Press, 1969 (éd. de poche 1976)

İfade Momaday’den, Kiowa dilinden değil: İngilizce yazan bir Kiowa yazarın, halkının toprağını nasıl sahiplendiğini anlatışı — “anımsanan toprak” burada sadece ev yapımı bir Fransızca çeviri, öyle işaretlenmiş. Doldurduğu boşluk gerçek: Fransızcada “paysage” (göz önüne serilen), “terroir” (işlenen), “souvenir” (kendi başına kalan) var — ama içinde aktif olarak taşıdığımız, tekrarlanan dikkatle yeniden kurduğumuz, bir sözle aktarılabilen toprağı karşılayan sözcük yok.

Momaday’de sözcük, belirli bir tarihin yükünü taşır: ovaların Kiowa kültürü, kırılmadan önce yalnızca bir yüzyıl boyunca yeşermiş, geriye kalan ise “hâlâ hafızanın eriminde, ne denli kırılgan olsa da”. Anımsanan toprak, yitirilmiş bir yerin özlemi değil: onu yitip gitmekten alıkoyan eylemdir. Depolanmaz, yeniden yürünür; söylendikçe sürer.

Kopenawa’daki urihi gibi, toprağı salt dışarıda kalan bir şey olmaktan çıkarır — ama farklı biçimde: urihi kendi başına canlıdır, anımsanan toprak ise onu taşıyanlarca canlı tutulur. Ngarinyinlerin yorro yorro’su gibi, süreyi bitimsiz bir görev olarak görür, kazanılmış bir şey değil: dünya —ya da belleği— ancak yeniden yapıldıkça sürer.

← sözlüğe dön