Taṇhā
taṇhā (sct. tṛṣṇā)
Susuzluk, hırs; sıkıca kavrayıp sıkıntıyı (*dukkha*) yeniden doğuran şey: arzulanan nesne değil, kavrayışın ta kendisi — kökü sökülmediği sürece hep yeniden filizlenen o dinamik. Fernand Hû bunu *«hırs»* diye çevirir ve acının kökü sağlam kaldıkça hep yeniden yeşeren bir bitkiye benzetir. Basit istemekten ayırmak gerek: her irade *taṇhā* değildir, sadece zorlantılı tutunma öyledir.
De même que, tant que sa racine est intacte, un arbre plein de sève repousse, quoique coupé, toujours à nouveau, de même, tant que n’est point extirpée la tendance à la convoitise, revient toujours à nouveau cette cause de douleur.
Pali dilindeki taṇhā (Sanskritçe tṛṣṇā) sözcüğü kelimenin tam anlamıyla “susuzluk” demektir. Gelenek, onun üç yönünü kabul eder: duyusal hazların susuzluğu, var olma susuzluğu, var olmaktan vazgeçme susuzluğu. Fernand Hû, 1878’deki çevirisinde onu asla “susuzluk” diye adlandırmıyor; ona hırs diyor ve yirmi dördüncü bölümün tamamını bu konuya ayırıyor. Fransızca terimden çok, bölüm boyunca değişmeyen imge önemlidir: yayılan bir bitki.
Bu imge, özü taşır. Hırs “sarmaşık gibi yayılır”, “otuz altı kanallı bir sel”dir ve her şeyden önce bir kökü vardır. Bu kök tutunduğu sürece, “acıya yol açan neden hep yeniden doğar.” İşte belirleyici nokta burasıdır: taṇhā düzeltilecek bir hata değil, kökünden sökülecek bir şeydir. 340. beyit bunu açıkça söyler — “Bu sarmaşığın filizlendiğini görür görmez, Mükemmel Bilgelik’le kökünü kazıyın.” Hırs budanmaz, kökünden sökülür; yoksa kesilen ağaç yeniden biter.
Salt arzudan ayırmak gerekir: Dhammapada’nın hedefi genel anlamda istemek değil, “bağlayan” tutunma, “kendilerinin ördüğü ağa düşenler gibi” kendi yarattıkları akıştır. Batı’nın anladığı anlamda eksiklikten de ayırmak gerekir: taṇhā doldurulacak bir boşluk değil — doldurmak onu besler — söndürülmesi gereken bir yapışma dinamiğidir. Uyanıklık gözettiği ve dikkatli farkındalık baktığı yerde, taṇhā ise kökünden sökülen şeydir.