Sati
sati (sanskrit smṛti)
Dikkatli varlık, doğru dikkat — Sekiz Aşamalı Asil Yol’un yedinci üyesi ve Budist meditasyonunun temeli. *Uyanıklık* (appamāda) gevşememek için gösterilen çabayı belirtirken, *sati* ise dikkatin bir nesne üzerinde sürekli olarak sabitlenmesi eylemini ifade eder: beden, duyumlar, zihin. *Dhammapada* bunu hırsın yok oluşuna bağlar.
Ceux dont l’attention, portée à sa perfection, est toujours fixée sur leur corps, qui ne courent point après ce qui ne doit pas être fait, mais font avec persévérance ce qui doit être fait, — chez ceux-là, intelligents et possesseurs de la Science Parfaite, la concupiscence finit par disparaître.
Sati terimi, “hatırlamak”, “zihinde canlı tutmak” anlamına gelen bir kökten gelir. Budist dikkat, gönüllü bir kasılma değil, bir varoluş halidir: nesneyi bakış altında tutmak, ne bırakmak ne de sıkmak. Bu dikkatin ayrıcalıklı mekânını beyit şöyle verir — “her daim bedenlerine sabitlenmiş” —, ki bu da satipaṭṭhāna’nın, yani beden, duyumlar, zihin ve fenomenler üzerinde dikkatin tesis edilmesinin alanıdır.
Metin bu dikkati kesin bir sonuca bağlar: “şehvet sonunda yok olur.” Dikkat, kendi başına bir amaç ya da konsantrasyon egzersizi değildir. Zihnin tutunmalarının, dalgın bir bakışın sızabileceği boşluk kalmadığında sona erdiği araçtır. Gerçekten gördüğümüzde, arzuladığımızı daha az görürüz.
Appamada’dan ≠ ayrı tutulmalıdır; sati genellikle aynı Fransızca sözcüklerle çevrilir. Uyanıklık, gevşememek için sürekli çabadır, genel bir ahlaki niteliktir; sati ise yöneltilmiş çıplak dikkattir, zihnin kesin bir işlemidir. Hele hele Stoacı proairesis ve prosochè’den ≠ ayrılır: Stoacının kendine yönelik dikkati, yargılayan ve onaylayan bir iradenin kontrolü olan ahlaki bir gerilimdir. Sati yargılamaz, ulaşılacak bir iyiye yönelmez; karşısına çıkanı gözlemler. Bir yanda ahlaki gerilim, diğer yanda tutunmasız varoluş.