Appamāda
appamāda (sanskrit apramāda)
Uyanıklık ya da ihmal etmeme. Buddha’nın öğretisinde zihnin temel niteliği: gevşememek, dikkati hep canlı tutmak. Geleneksel anlatıya göre, Buddha’nın ölümünden önceki son sözü buydu.
La vigilance est le chemin de l'immortel, la négligence est le chemin de la mort. Les vigilants ne meurent pas ; les négligents sont comme déjà morts.
Appamāda basitçe modern psikolojik anlamda “dikkat” değildir. Sürekli bir varoluşsal tutumdur: ayırt etme çabasını asla gevşetmemek, alışkanlık ya da dikkat dağınıklığıyla uyuşup kalmamak.
Terim olumsuzluk üzerinden kurulmuştur: pamāda (ihmal, gevşeklik, bilincin sarhoşluğu) sözcüğüne olumsuzluk öneki a- eklenir. Dolayısıyla Budist sözvarlığında sıkça görüldüğü gibi, çıkarma yoluyla tanımlanır: olumlu bir nitelikten çok, karşılık gelen kusurun yokluğu işaret edilir.
Pali Kanon’unda Buda’nın son sözleri şöyle aktarılır: « vayadhammā saṃkhārā, appamādena sampādetha » — “Bileşik olan her şey geçicidir, işinizi uyanıklıkla yerine getirin” (Mahāparinibbāna Sutta, DN 16). Bunu Stoacı prosoche (Marcus Aurelius’ta kendine dikkat) ve Simone Weil’deki dua-dikkat ile karşılaştırmak gerek — üç gelenek, aynı zorunluluğun üç çeşitlemesi.