Prosoche
προσοχή (prosochè)
Prosochè, stoacının her an kendine yönelttiği uyanık dikkattir: yargılarının, arzularının ve eylemlerinin, oluşum anında sürekli gözetimi. Geçici bir yoğunlaşma değil, ahlaki bir gerilimdir; diğer tüm çalışmaların bağlı olduğu temel egzersiz. Onsuz ilkeler ölü birer söz olarak kalır.
sois complètement maître de toutes tes heures. Tu dépendras moins de demain, si tu t’assures bien d’aujourd’hui.
Yunan prosochè sözcüğü prosekhein ton noun (“zihni yöneltmek”, dikkati vermek) kökünden gelir. İlerleyen kişinin ilk tutumu budur: İçinde oluşan hiçbir şeyi, incelemeden geçirmez. Seneca, ilk mektubunda bunun zamansal formülünü verir — tüm saatlerinin efendisi olmak, bugünü güvence altına almak. Uyanıklık, ilk olarak dünyaya değil, dünyayı yargılayan özneye yöneliktir.
Bu dikkat, kazanılmış bir durum değil, sürekli yenilenmesi gereken bir çabadır. Neyin elimizde olup olmadığını ayırmayı, dolayısıyla proairesis uygulamasını buyurur ve apatheia’nın hedeflediği ruh dinginliğinin koşuludur. Prosochè’yi gevşetmek, aceleci yargıların kapısını yeniden açmak, tutkuların doğduğu yerdir.
Budist sati’den (genellikle “tam farkındalık” ya da dikkatli varlık olarak çevrilir) ayırt edilmelidir. Sati, olan bitene çıplak bir varlıktır; fenomenleri kavramadan gözlemleyen, görünmelerine ve kaybolmalarına izin veren bir seyirdir. Prosochè ise bir gerginliktir: Gözetler, yargılar, düzeltir, tetikte bekler. Karşılayan bir varlık ≠ düzelten bir uyanıklık.