Logismoi
λογισμοί (logismoi)
Çöl Babalarının maneviyatında *düşünce-ayartmalar*. Sıradan düşünceler değil, dışarıdan önerilir gibi gelen ve eğer onlara kapılırsa günaha sürükleyen zihnin o hareketleri. *Evagrius Pontikus* bunların sekiz ana başlığını sıralamış. Keşiş onları seçmez; mücadelesi onlara rıza göstermemektir.
Il nous fit voir clairement, dit-il, que ces pensées, que le diable avait inspirées dans notre cœur, étaient des piéges où il nous voulait faire tomber ; et il nous enflamma du désir d’une véritable mortification.
Yunan logismós sözcüğü ilk olarak “hesap”, “akıl yürütme”, “düşünce” anlamına gelir. Manastır söz dağarcığında ise teknik bir anlam kazanır: insanı taciz eden düşünce, zihinde beliren ve onay talep eden fikir. Cassianus, memleketine, ailesinin yanına dönme arzusunun kendisine bu şekilde geldiğini anlatır — ve Abba Abraham ona “şeytanın yüreğimize yerleştirdiği bu düşüncelerin tuzaklar” olduğunu göstermiştir. Logismos dışarıdan gelir; onu hissetmek günah değildir, asıl günah ona boyun eğmektir.
Buradan hareketle, dereceler ayıran ince bir ruhani psikoloji ortaya çıkar. İlk öneri bağlayıcı değildir; ardından düşünceyle ilişki kurulur, oyalanılır ve diyalog başlar; son olarak da iradenin teslim olduğu rıza aşaması gelir. Keşişin sanatı, tam da bu aralıkta şekillenir: düşüncenin doğmasını engellemek —ki bu onun elinde değildir— değil, onu gerçekte ne olduğunu tanımak ve ona yer vermemektir.
Boş övünç’ten farklıdır; o bir tür değil, bir türdür: insanların takdirini kollayan, Babaların sekiz baş günah arasında saydığı özel bir logismos. Logismoi’dan söz etmek, bu düşman düşüncelerin tüm sınıfını adlandırmaktır; boş övünç ve kibir de bu sınıfın yalnızca iki üyesidir. Son olarak, Budist sati’den de ayrılır: Hristiyan keşiş düşüncelerle savaşır ve onları kovar, saldırganlar gibi; Budist dikkat ise onları savaşmadan gözlemler, ta ki kendiliklerinden çözülene dek.