Greek · Stoacılık

Sympatheia

συμπάθεια (sympatheia)

Stoacıların kozmik “sempati”si: her şeyin tek bir canlı dünyada birbirine örüldüğü, hiçbir şeyin tek başına var olmadığı inancı. Bu, bir duygu değil, bir bakış — evreni, her parçası diğerleriyle işbirliği yapan tek bir organizma olarak görmek; öyle ki birine olan her şey bütünü ilgilendirir. Kendini kopuk bir parça değil, bir üye olarak düşünmek.

Toutes les choses sont entrelacées entre elles ; leur enchaînement mutuel est sacré ; et il n’est rien pour ainsi dire qui soit isolé de toute relation avec quelque autre objet.
Marc Aurèle, Pensées pour moi-même, Livre VII, 9. Germer-Baillière, 1876 · trans. Jules Barthélemy-Saint-Hilaire · source

Yunan sympatheia (συμπάθεια) sözcüğü sun- (« ile birlikte ») ve pathos (« hissedilen, yaşanan ») köklerinden oluşur: kelimenin tam anlamıyla « birlikte-hissetmek ». Ahlak terimi olmadan önce, Stoacılar için bir fizik teziydi. Evren tek bir bedendir, aynı nefes (pneuma) ile doludur ve bir parçasını etkileyen şey, bir gerilim gibi en uzak noktalara kadar yayılır.

Marcus Aurelius’un istediği şey, şu ya da bu varlığa karşı merhamet duymak değil, bütünlüğe bakmaktır. Başka bir yerde, şeylerin « birlikte soluk aldığını » —aynı dünyanın düzeni için— yazar. Kendini bu bedenin bir üyesi olarak hissetmek, kopuk bir parça değil, bir olayı « yabancı » olarak yargılamayı bırakmaktır: Dünyada olup biten hiçbir şey, bir şekilde, benim işim olmaktan çıkmaz. İşte bu yüzden fatum ve amor-fati ile bağlantı kurulur: Dokuma kutsaldır, çünkü tektir ve onu kabul etmek, bu dokudaki kendi yerini onaylamaktır.

Stoacı sympatheia, modern duygusal empati ≠ değildir. Empati, bir özneden diğerine geçen bir duygudur; sympatheia ise benim hissettiğimden bağımsız, kozmolojik bir olgudur: Bağlantı vardır, onu hissedeyim ya da hissetmeyeyim.

Aynı zamanda Budist karşılıklı bağımlılık (paṭicca-samuppāda) öğretisinden de farklıdır. Buda, acıyı çözmek için merkezsiz ve tözsüz bir nedenler zinciri anlatır; Marcus Aurelius ise ortak bir akılla yönetilen, tözsel bir birlikten söz eder ve ona katılmak gerekir. Orada, çözülmesi gereken benliksiz bir ağ vardır; burada ise katılınacak dolu bir beden.

← sözlüğe dön