Greek · Batı Felsefesi

Homonoia

ὁμόνοια (homonoia)

Uyum: Aristoteles’in “sivil dostluk” dediği şey, bir kentin neyi istemek ve yapmak gerektiği üzerinde sağladığı anlaşma. Basit bir düşünce birliği değil — birbirini tanımayanlar astronomi hakkında aynı şeyi düşünebilir, aralarında hiçbir uyum olmadan — ama genel çıkarlar üzerinde pratik uzlaşma: aynı tarafı tutmak ve ortak kararı birlikte uygulamak. Her zaman eylemlere, hem de herkes için önemli olanlara yöneliktir. İyi insanları gerektirir, çünkü bencil ve dizginsiz kötüler sürekli anlaşmazlık içindedir.

La concorde aussi parait bien avoir quelque chose de l'amitié ; et voilà pourquoi il ne faut pas la confondre avec la conformité d'opinions
Aristote, Éthique à Nicomaque, Livre IX, ch. VI. La Morale d'Aristote, Ladrange, 1856 · trans. Jules Barthélemy-Saint-Hilaire · source

Yunan homonoia (ὁμόνοια) sözcüğü —kelime anlamıyla “düşünce birliği”— Aristoteles’te uyumu, dostlukla ilgili şeyler arasında saydığı bir kavramı adlandırır. « Uyum da dostlukla bir yakınlık taşır; işte bu yüzden onu görüş birliğiyle karıştırmamak gerekir » (yazma külliyatında paraît şeklinde, düzeltme imli yazılmaz). Dokuzuncu kitabın altıncı bölümü tümüyle bu uyarıya ayrılmıştır.

Çünkü bir başkasıyla aynı şeyi düşünmek, onunla anlaşmak demek değildir. Görüş birliği, birbirini hiç tanımayan insanlar arasında da, önemsiz bir konuda da var olabilir. Astronomi hakkında aynı fikirde olan iki yabancı, bu yüzden uyum içinde sayılmaz: Bu noktalarda anlaşmak, en ufak bir sevgi ya da yakınlık bile gerektirmez. Uyum, paylaşılan bir bilgiden fazlasını ister — paylaşılan bir iradeyi gerektirir.

Aristoteles onu bu yüzden eylemde, kuramda değil konumlandırır. « Uyum her zaman eylemlere ilişkindir » ve bu eylemler arasında, herkes için eşit ölçüde yararlı olabilecek, önemli olanlara. Bir kentin uyum içinde olduğu söylenir, orada genel çıkarlar üzerinde uzlaşıldığında, aynı karara varıldığında ve ortak kararın birlikte uygulandığında: Yetkilerin seçimle belirlendiği, şu halkla ittifak kurulduğu gibi. Aristoteles’in onu bu anlamda yurttaşlık dostluğu — philia’nın kent ölçeğine taşınmış hali— olarak adlandırması da bundandır.

Son olarak, uyum erdemli insanları gerektirir. Onlar adil ve toplum için yararlı olanı ister, bunu birlikte gerçekleştirirler. Kötüler ise, ancak parça parça uyum sağlayabilir; çıkar kavgası verir, yükümlülüklerden ve sıkıntılardan kaçarlar. Her biri her şeyi kendine istediğinden, sürekli anlaşmazlık içindedirler; başkasını zorlarlar ama kendileri asla adaleti istemek istemezler. Sınır tanımayan bencillik, uyumun ördüğü bağı çözer.

Homonoia (uyum) ≠ görüş birliği: Soyut bir konuda aynı düşünmek, isterse yabancılar arasında olsun, uyum yaratmaz. Uyum, eylemler ve ortak çıkarlara dayanır. Homonoia ≠ eunoia: İyilikseverlik, bireysel bir duygu iken, uyum bir kentin ortak yapılması gerekenler üzerinde kolektif uzlaşısıdır. Uyum, zoraki bir oybirliği de değildir: Özgürce anlaşan erdemli insanları varsayar, aynı karara zorlanmış iradeleri değil.

← sözlüğe dön