Amicitia
amicitia
Cicero’ya göre *amicitia* bir hizmet alışverişi değil, iki ruhun mükemmel uyumuyla birleşen karşılıklı sevgidir ve tek temeli erdemdir: onsuz gerçek dostluk olmaz. Zayıflığımızdan doğmaz — bir eksikliği doldurmaz — doğanın dürüstlüğü başkasında tanıma eğiliminden kaynaklanır. İşte bu yüzden şu formülü vardır: dost, «*başka bir ben*»dir ve gerçek dostluk, doğa değişmediği için, ebedidir.
L'amitié n'est autre chose que le parfait accord de deux âmes sur les choses divines et humaines, avec une bienveillance et une affection mutuelles.
Latince amicitia sözcüğü amare (sevmek) fiilinden türemiştir: Cicero’nun da belirttiği gibi, “dostluk sözcüğü sevmekten gelir.” Bu sözcük, öncelikle bir sevgiyi, çıkar birliğinden farklı bir şeyi ifade eder. Dostluk ilişkisinin öznesi olan amicus, alter idem —yani bir başkası ama özdeş, kendini tanıdığın ikinci bir ben— olarak düşünülür. “Bir dosta sahip olmak, başka bir benliğe sahip olmaktır”: Bu söz, dostu sevenin bir parçası haline getirir, yanında duran yararlı bir yardımcıya değil.
Böyle bir dostluğun temeli yalnızca erdemdir. Cicero bunu açıkça ortaya koyar: “Erdem olmadan gerçek dostluk olamaz.” Dostluk, “zayıflığımızdan değil, doğamızdan kaynaklanır”: Bir eksikliği gidermez, zaten kendi kaynaklarını kendinde bulanları, yani tam da sevebilme yetisine sahip olanları birleştirir. Bu kökenden kaynaklanan istikrarı da buradan gelir: “Eğer dostluğun bağı çıkar üzerine kurulmuş olsaydı, çıkar değiştiğinde bu bağ da kopardı. Oysa doğa değişmediği için gerçek dostluk sonsuzdur.”
Aynı sözcüğün kapsayabileceği üç farklı şeyi birbirinden ayırmak gerekir. Cicero’nun amicitiası —erdemden doğan, dostun hayatı öyle tamamladığı bir ilişki ki kaybetmek “dünyadan güneşi çekmek” olur— ne çıkar dostluğu, yani doğduğu avantajla birlikte sona eren “ticaret”tir; ne de Stoacı bilgenin dostluğu, mutluluğu için kendine yeten ve dost edinmeyi yalnızca erdemini uygulamak için kullanan birinin ilişkisidir —burada dost, zaten dolu olan bir ruhu taşırmaz, onu tamamlar (bkz. apatheia, beatitudo). Erdem-dostluğu ≠ çıkar-dostluğu ≠ bilgenin fazladan dostluğu: tek bir sözcük, üç farklı sevme biçimi.