English · Batı Felsefesi

Société de la fatigue

Müdigkeitsgesellschaft (all.) ; the burnout / achievement society

Byung-Chul Han'ın teşhisi: 21. yüzyıl, yasakların, "yapmamalısın"ın, hastane, hapishane, kışla gibi duvarların normali anormalden ayırdığı *disiplin toplumu* olmaktan çıktı; sınırsız "yapabilirsin" ve "yes we can" ile yönetilen bir *performans toplumuna* dönüştü. İtaat eden özne, yerini kendi kendinin girişimcisi olan, efendisiz kendini sömürmekte özgür *performans öznesine* bıraktı. Bu freni olmayan pozitiflik, artık bir *Öteki*'nden gelen bulaşıcı hastalıklar değil, "nöronal" hastalıklar —depresyon, tükenmişlik, dikkat eksikliği— üretiyor; hep aynı olanın fazlalığının patolojileri. Performans öznesi, hem kendi celladı hem de kurbanı. Eserin yerleşmiş Fransızca başlığı *"La société de la fatigue"* (orijinal Almanca: *Müdigkeitsgesellschaft*); burada alıntılanan ve indeksli baskı İngilizce.

Twenty-first-century society is no longer a disciplinary society, but rather an achievement society. Also, its inhabitants are no longer "obedience-subjects" but "achievement-subjects." They are entrepreneurs of themselves.
Byung-Chul Han, The Burnout Society, « Beyond Disciplinary Society », p. 8 (citation en anglais). Stanford University Press, 2015 · trans. Erik Butler

Alman orijinal başlığı olan Müdigkeitsgesellschaft (2010), Fransızcada « yorgunluk toplumu » olarak çevrilir. Ancak Han’ın sözünü ettiği yorgunluk, dışarıdan aşırı zorlanmış bir bedenin yorgunluğu değildir: özgürce kendini tüketen bir öznenin tükenmişliğidir. Burada alıntılanan baskı, Stanford’un İngilizce edisyonudur ve anahtar sözcüğü achievement society — performans toplumu olarak aktarır.

Han, bir kaymadan yola çıkar. Today’s society is no longer Foucault’s disciplinary world of hospitals, madhouses, prisons, barracks, and factories — günümüz toplumu artık Foucault’nun disiplin dünyası değil. Disiplin toplumu, yasaklarla, Yapamazsın ve Yapmalısın ile, normali anormalden ayıran duvarlar ve eşiklerle işliyordu; yeni toplum ise bu negatifi reddeder. Onun fiili, Sınırsız Yapabilirsin — sınır tanımayan « yapabilirsin »dir; çoğul hali, « Evet, yapabiliriz » olumlaması, pozitif yönelimi özetler: Yirmi birinci yüzyıl toplumu artık bir disiplin toplumu değil, bir performans toplumudur. Ayrıca sakinleri artık “itaat-özneleri” değil, “başarı-özneleri”dir. Onlar kendi girişimcileridir.

Tanılamanın ustalığı, son cümlede yatar. Performans öznesinin üstünde artık bir efendi yoktur; o kendi efendisidir — ve tam da bu, onu mahkûm eder. The exploiter is simultaneously the exploited. Perpetrator and victim can no longer be distinguished. Özgürlük ve zorunluluk çakışır: kişi, özgür olduğu duygusuyla kendini sömürür — bu, dayatılan her türlü sömürüden daha etkilidir. Bu freni olmayan pozitiflikten yeni türden hastalıklar doğar — Depresyon, DEHB ve tükenmişlik sendromu — başkalarından kapılan enfeksiyonlar değil, içkinliğin « enfarktüsleri », Aynı’nın fazlasının şiddete dönüşmesidir.

Foucault’nun disiplin toplumu ≠ ile ayırt edilmeli: Han onu çürütmez, yerinden ederek sürdürür. Hapishane, hastane, dışarıdan gelen yasak, itaat öznesi iyilikten ortadan kalkmadı; « yapabilirsin »in « yapmamalısın »dan daha üretken olduğu anlaşıldığı için geri çekildi. Duvar hâlâ duruyor, ama içeriye taşındı.

Bulaşıcı hastalık ≠ ile de ayırt edilmeli — ve işte belirleyici hamle burada: depresyon ve tükenmişlik, bir bağışıklık sisteminin püskürtmesi gereken yabancı bir ajandan gelmez. Onlar sistemik — yani sistemin içkinidir. Kötülük artık dışarıdan, Öteki’den ya da negatiften gelmez; pozitifliğin fazlasından, kendini doyuran Aynı’dan gelir. Bu yüzden hem egemen hem kurban olan performans öznesi, artık bir suçlu bile gösteremez: çünkü suçlu kendisidir.

← sözlüğe dön