Aymara · Aymara

Pachamama

pachamama (aymara et quechua) ; de pacha, monde/temps/espace, et mama, mère

And Dağlık And Bölgesi'nin *Toprak-Ana*sı. Fernando Huanacuni Mamani'nin aktardığı Aymara ve Keçuva ulusları için tüm varoluş iki kaynaktan gelir: *Pachakama*, baba-kozmos (kozmik güç) ve *Pachamama*, Toprak-Ana (yeraltı gücü). *Pachamama*, insan yaşamının cansız dekoru ya da bir "kaynak" değildir: tüm varoluş biçimlerini doğuran anadır, hak öznesidir, nesne değil. İşte And dönüşümü de buradan gelir: hakları veren devlet değildir, yaşamı veren Toprak-Ana'dır, dolayısıyla hakları da o bahşeder.

las naciones aymara y quechua conciben que todo viene de dos fuentes: Pachakama o Pachatata (padre cosmos, energía o fuerza cósmica) y Pachamama (Madre Tierra, energía o fuerza telúrica), que generan toda forma de existencia
Fernando Huanacuni Mamani, Buen Vivir / Vivir Bien, Ch. « Concepción cosmogónica comunitaria del Abya Yala ». CAOI (Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas), Lima, 2010 · trans. texte original espagnol ; rendu français maison

Pachamama, “Toprak-Ana” olarak çevrilir, ama sözcük bundan fazlasını anlatır. Pacha, yalnızca toprak değil: bir arada tutulan dünya, zaman ve mekândır; mama ise ana. Fernando Huanacuni Mamani, Aymara ve Keçuva kozmogonisinden bahseder: Her şey, Pachakama ya da Pachatata — kozmik güç olan baba-kozmos — ve Pachamama — Toprak-Ana, yer kuvveti — olmak üzere iki kaynaktan doğar; “varlığın her biçimini doğuran” bu ikilidir. İnsan, bu düzenin zirvesi değil, çocuklarından biridir.

Buradan bir hak devrimi çıkar. Toprak-Ana yaşam veriyorsa, hakları da o verir, devlet değil: O özne, asla nesne değildir. Üzerinde Andlı iyi yaşam’ın ve ayni’nin dolaşımının sürdüğü zemindir bu — iyi yaşamak, kendinden daha büyük olana uyum sağlamaktan geçer.

“Tabiat”tan ayrıdır. Batı’nın tabiatı, insan onu tanımak ve sömürmek için kendinden ayırdığı bir dışarı, bir maddedir. Pachamama ise insanın köken aldığı bir anadır: Ondan çıkılamaz, ona sahip olunamaz, ona ait olunur. İlki yönetilir; ikincisi doğurur.

← sözlüğe dön