Māra
māra (pali māra)
Ayartıcı, ölümün kişileşmiş hali — *«ölümün kralı»*. Duyuların dizginlenemezliğinde yaşayanı *«yenip bitiren»* güç, ama düşüncesi kaleye dönüşmüş uyanık insana hiçbir yerden tutunamaz. *Dhammapada*'da Māra dışarıdan bir şeytan değil: Köleleştiren dürtünün mitik sureti — ölçüsüz haz, ihmal, açgözlülük — ve uyanıklık arttıkça bu egemenlik de çözülür.
Celui qui a seulement le plaisir en vue, qui vit dans l’incontinence des sens, qui jouit sans mesure, ce lâche dépourvu de toute énergie, Mâra vient à bout de lui, aussi facilement que le vent d’un arbre fragile.
Māra sözcüğü mṛ kökünden, “ölmek” anlamından türemiştir: Māra, kelimenin tam anlamıyla “ölümün yaratıcısı”dır. Fernand Hû adını “Mâra” olarak çevirir ve 170. dizede hiç dolandırmadan şöyle açıklar: “ölümün kralı”. Ancak Dhammapada, onu bir iblisten çok bir güç olarak ele alır. 7. dize portresini çizer: “sadece zevki gözeten”, “duyuların dizginlenemezliğinde yaşayan” kişiye Mâra, “rüzgârın çelimsiz bir ağaca kolayca hükmettiği gibi” kolayca hükmeder. 8. dize ise bu imgeyi tam tersine çevirir, ölçülü ve enerjik olan için: ona karşı Mâra, “rüzgârın kayalık bir dağa erişemediği gibi […] erişemez”.
Māra’nın nüfuzu, bir kader değil, içsel durumun bir işlevidir. Susuzluk (tanha) hüküm sürdüğü yerde, onun için bir kapı bulur; uyanıklık (appamāda) bekçilik ettiği yerde ise yolunu kaybeder — “Mâra onların yolunu bulamaz” (57. dize). 40. dize silahı verir: “Düşüncesini bir kaleye dönüştüren kişi […] Mâra’yı boyunduruğa vurur.” Māra’yı yenmek, ona kullandığı fırsatı sunmayı bırakmaktır: zevkin “çiçek uçlu okları” (46. dize), çalışılmış bir dikkat (sati) ile kırılır.
Māra ≠ tanha: susuzluk, içsel bir duygudur, bir harekettir; Māra ise onu sömüren ve bir kral olarak kişileştiren mitik faildir. Ve Māra ≠ windigo: Algonkinlerin yamyam açlığı, yaşayanı tüketen bir iştah, bir ölçüsüzlükken; Māra tüketmez — baştan çıkarır ve köleleştirir, sonra da kendini kaptıranı biçer.