Arabic · Sûfîlik

Istignâ

استغناء (istignâ) — « istignâ » chez Garcin de Tassy

Arapça bir sözcük olan *istignâ*, öz yeterlilik, bağımsızlık anlamına gelir: her şeyden vazgeçmek, hiçbir şeye ihtiyaç duymamak. Attâr’ın şiirinde *istignâ*, yolun yedi vadisinin dördüncüsüdür. Oraya ancak ruhunu ve gönlünü terk ettikten sonra girilir; orada duran kişi, ne bilginin ne de eylemlerin artık kendisine yetmediğini, kendine yetmenin ise ancak herhangi bir şeyi sahip olmak istemeyi bırakmakla mümkün olduğunu keşfeder.

Sacrifie donc ton âme et ton cœur dans cette voie, sans cela tu dois renoncer à savoir te suffire ( istignâ ).
Farîd al-Dîn ʿAttâr, Le Langage des oiseaux (Mantic Uttaïr), Le discours de la huppe — la quatrième vallée, celle de l'indépendance. Imprimerie impériale, 1863 (transcription remacle.org) · trans. Joseph Héliodore Garcin de Tassy · source

Arapça kök gh-n-y’den gelen, zenginliği ve bir şeye ihtiyaç duymamayı ifade eden istignâ, artık hiçbir şeye –ne mala, ne desteğe, hatta ne de kendi bilgi birikimine– gereksinim duymayanın halini adlandırır. Garcin de Tassy bunu “bağımsızlık” olarak çevirir. Teolog, bu kelimeyi yalnızca mutlak bağımsız olan Tanrı’ya tahsis eder; yolun yolcusu ise ancak tutunduğu her şeyden sıyrılarak bu hale erişebilir.

ʿAttâr, onu dördüncü vadi olarak anar: önce arayış, sonra aşk (ʿişk) ve bilgi gelir. Hüdhüd kuşu, istignâ’yı “hiçbir şey yapmadan kalınacak yer” değil, “manevi erginliğe ulaştıktan sonra girilecek mekân” diye tanımlar. Giriş bedeli radikaldir: ruhunu ve gönlünü feda etmek. Bu fedakârlığı reddeden, “kendine yetmeyi bilmekten vazgeçmek” zorundadır – yani manevi öz-yeterlilik biriktirerek değil, terk ederek kazanılır. Arayıcı artık yolunu katettiği birikimle ölçmez; önceki vadide zorlukla elde ettiği bilgi bile ona ağır gelmez. Buradan saf birlik (tevhid) ve ardından yok oluş (fenâ) vadisine geçebilir.

İstignâ ≠ felsefi otarşi. Yunan bilgesinin autarkeia’sı, kendi erdemiyle güçlenen, hiç kimseye borçlu olmayan, kendine yeten bir ben’in doluluğudur. Sufi istignâ’sı ise tam tersine ilerler: ben’i güçlendirmez, onu boşaltır. Kişi kendine yeter hale gelmez çünkü kendini tamamlamıştır, çünkü tamamlanmaktan vazgeçmiştir. İstignâ ≠ mahrumiyet çilesi: amacı eksiklikle güçlenmek değil, ihtiyaç duymaktan çıkmaktır – hiçbir şeyden, hatta kendi liyakatinden bile artık bir beklentisi kalmayanın yüce ilgisizliği.

← sözlüğe dön