ʿIshq
عشق (ʿishq) — « ischc » chez Garcin de Tassy
Arapçada aşkın yakıcı derecesini anlatan sözcük: sevgi ya da eğilim değil, insanı tüketen tutku. Sufi sözlüğünde *ʿishq*, arayanı kendinden çıkarıp Allah’a yönelten, aklını yitirtecek kadar güçlü kuvvettir. *ʿAttâr* onu yolun yedi vadisinin ikincisi kılar: oraya ancak kendini ateş ederek girilir.
Après la première vallée (continua la huppe), celle de l'amour ( ischc ) se présente. Pour y entrer il faut se plonger tout à fait dans le feu ; que dis-je ? on doit être soi-même du feu, car autrement on ne pourrait y vivre.
Arapça ʿ-sh-q kökünden gelen bu sözcük, aşkın fazlasını, taşan ve yakan doluluğunu anlatır. Garcin de Tassy bunu ischc olarak çevirir ve “aşk” diye aktarır, ama Attâr’ın Farsçası ʿishq’ı basit bir eğilimle karıştırmaz: Bu, aşkın akkor haline getirilmişidir, geride hiçbir şey bırakmayan aşk. Sıradan aşk nesnesini sahiplenmek isterken, ʿishq onda yok olmak ister.
Şiirde ibibik, aşkı aramanın hemen ardından getirir: Önce aranır, sonra sevilir ve aşk “sınırsız”dır. Bu vadiden geçmek için ateşi sevmek yetmez, “kendisi ateş olmak” gerekir. Attâr bundan paradoksal yasasını çıkarır: «Aşkla birlikte ne iyilik ne kötülük kalır», «Aşk geldiğinde akıl en hızlı kaçandır». Gerçek âşık başını nakit gümüş gibi ortaya koyar; hesap yapmaz, yanar. Bu tutku, kuşu sonraki vadilere, saf birliğe (tawhid) ve yok oluşa (fanāʾ) doğru iter; ötesinde artık seven diye biri kalmaz.
ʿishq ≠ bağlılık-aşkı: Biri benliği arzuladığı şeye sarar, diğeri onu sevilende eritir. ʿishq ≠ kendi haz arayan dünyevi eros: Sufi tutkusu kendine hiçbir şey saklamaz, âşığın aşkta yok olmasını ister. İşte bu yüzden Attâr, “aşkın varlığı, aşkın sarhoşluğuyla yavaş yavaş tamamen yok edilir” diye yazabilir — ateş en sonunda ateşi bile yakar, aşk da âşık olanı çözer.