Sympoièse
sympoiesis (faire-avec)
Donna Haraway’in Yunancadan türettiği bir sözcük: *«birlikte-yapmak»*, *«birlikte-inşa etmek»*. Kendi kendini üreten ve sürdüren, sınırları içinde kapalı bir sistem fikri olan *otopoezi*ye karşı, *simpoez* hiçbir şeyin tek başına olmadığını, hiçbir şeyin kendi kendini var etmediğini öne sürer. Her canlı, başka canlılarla örülüdür: bakteriler, simbiyontlar, olasılık dışı ortaklar. *Simpoez*, *otopoezi* yadsımaz, onu kuşatır ve aşar — varlık, ancak birlikte varlıktır.
« Sympoïèse » est un mot simple. Il signifie «construire-avec», « fabriquer-avec», «réaliser-avec». Rien ne se fait tout seul. Rien n'est absolument autopoïétique, rien ne s'organise tout seul.
Bu sözcük, onu takip eden başka bir sözcüğe yanıt veriyor, onu hep zihninde taşıyor. Otopoiesis — kendi kendini örgütleyen canlılar üzerine çalışan biyologlar tarafından oluşturulmuş — kendini üreten ve sınırlarını dışarıya karşı koruyan bir sistemi tanımlar: model örnek, metabolizmasını kendi içine kapatan hücredir. Haraway bu modeli “yeterince iyi değil” olarak görür: ona göre, “yolunu şaşırırsın”. Çünkü hiçbir canlı böyle kapanmaz. Bizler, bağırsaklarımızdaki bakterilerden en küçük hücrelerimizdeki simbiyontlara kadar, başkalarıyla doluyuz, başkaları tarafından katediliyoruz, başkalarından oluşuyoruz. İşte bu yüzden simpoiesis, yani birlikte-yapma: “Hiçbir şey tek başına olmaz.”
Bu birlikte-yapma, sorunla-birlikte-kalmak etiğinin itici gücüdür: hasarlı şimdiyi yalnız bir onarıcı olarak değil, diğer canlılarla birlikte inşa ederiz. İşin inceliği, ayarlanmış özenler — ayaklarımızın altında ısrarla var olanlara dikkat kesilmek — ve “uyumsuz akrabalıklar”, türler ve soylar ötesinde kurulan bu ittifaklardır. Dünyayı tek başına ilan etmek mümkün değil: her zaman bir bağlantı meselesidir.
Simpoiesis ≠ otopoiesis: biri, kendi sınırına kapalı bir öz-üretimi tanımlarken, diğeri hiçbir şeyin tek başına doğmadığını, her benliğin zaten başkalarından oluştuğunu öne sürer. Ve simpoiesis uyumlu bir işbirliği de değildir: birlikte-yapma, sindirmeyi, hazımsızlığı, çatışmayı da içerir — “uyumsuz akrabalıklar” yardımlaştıkları kadar birbirlerine karışır, uyum içinde kaynaşmadan birlikte-olurlar.