French · Batı Felsefesi

Perfectibilité

Rousseau'da *mükemmelleştirilebilirlik*, insanı hayvandan ayıran asıl yetidir: özel bir beceri değil, koşulların yardımıyla diğer tüm yetileri ardışık olarak geliştirme gücüdür. Hayvan ilk aylarında tamamlanır ve türü bin yıl boyunca değişmezken, insan hem tür olarak hem birey olarak sonsuza dek dönüşür. Ayırt edici ve neredeyse sınırsız bir yeti olan bu güç, onu ilk halinden çıkarır ve yüzyıllar içinde <em>aydınlanmalarını</em> olduğu kadar <em>yanlışlarını</em> da yeşertir. İşte bu yüzden ikili bir yüzü vardır: İnsanın kazandığı her şeyin kaynağı olduğu gibi, bütün kötülüklerinin de kaynağıdır.

c’est la faculté de se perfectionner ; faculté qui, à l’aide des circonstances, développe successivement toutes les autres, et réside parmi nous tant dans l’espèce que dans l’individu
Jean-Jacques Rousseau, Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes, Première partie. texte original, éd. 1823 (Wikisource) · source

Bu sözcük, Rousseau’nun Discours’unun merkezine yerleştirdiği bir yeni sözcük. İnsanın farkını anlama yetisinde ya da özgürlüğünde arayan tanımların aksine, o daha temel bir yetiyi işaret eder: «kendini yetkinleştirme» yetisi. Bu yeti, «koşulların yardımıyla, diğer tüm yetileri birbiri ardına geliştirir». Hiçbir şey baştan verili değildir; her şey rastlantılara göre açılır ya da körelir. Hayvan ise «birkaç ayın sonunda, ömrü boyunca olacağı şeye dönüşmüştür»; türü bin yıllar boyunca aynı kalır.

Ne var ki bu sınırsız açılım, metinde bir baş dönmesi yaratır. İnsanı her şeye muktedir kılan şey, onu en kötüye de muktedir kılar: perfectibilité, «yüzyıllarla birlikte aydınlıklarını ve yanlışlarını, kusurlarını ve erdemlerini filizlendirir». Rousseau, onu «insanın tüm felaketlerinin kaynağı» olarak adlandırır; «insanı, zamanın zorlamasıyla, günlerini huzur ve masumiyet içinde geçireceği o ilk halinden koparır». Yetilerin ilerleyişi ile türün çöküşü aynı adımla yürür; yalnızca insan «aptallaşmaya mahkûmdur», kazandığını yeniden yitirebilir.

Hayvanın sabit içgüdüsünden ≠ ayrılır; hayvan hiçbir şey kazanmaz, kaybedecek de bir şeyi yoktur: perfectibilité, fazladan bir yetenek değil, yetenek kazanma gücünün ta kendisidir – dolayısıyla her şeyi yeniden yitirme gücüdür de. Hele hele zorunlu olarak mutlu bir ilerlemeyle hiç alakası yoktur: O bir vaat değil, nötr bir esnekliktir; erdemlerin anası olduğu kadar kötülüklerin de köküdür. Toplumsal tutkuların, özellikle de doğal insanın bilmediği kendini sevmenin gelişimi de işte bu yetiyle olur: perfectibilité’nin eşitsizliğe savrulduğu nokta.

← sözlüğe dön