French · Triết học phương Tây

Sentir-penser

sentipensar (espagnol)

Cách nhận thức mà suy nghĩ *"đồng thời bằng cả trái tim và lý trí"*, từ một vùng đất sống, không tách rời lý tính khỏi tình cảm cũng như tự nhiên khỏi văn hóa. Thuật ngữ — *sentipensar* — được nhà xã hội học người Colombia Orlando Fals Borda tạo ra, vốn lấy từ cộng đồng ngư dân vùng biển Caribe; nhà nhân học Arturo Escobar tiếp nhận và phát triển nó để gọi tên tri thức của các dân tộc gắn bó với lãnh thổ trước những xung đột sinh thái.

Le concept de sentipensée a été introduit par le sociologue Orlando Fals Borda (1986) à propos des pratiques populaires de connaissance des communautés de la côte atlantique colombienne. Sentir-penser avec le territoire implique de penser simultanément avec le cœur et l’esprit.
Arturo Escobar, Sentir-penser avec la Terre, Introduction. Seuil, 2018 · trans. Atelier La Minga (collectif)

Từ này không phải của Escobar: ông chỉ trả lại món nợ ấy. Sentipensée đã được “giới thiệu bởi nhà xã hội học Orlando Fals Borda”, người đã ghi nhận nó vào những năm 1980 từ những ngư dân vùng biển Caribe Colombia — cách họ thường nhật để hiểu thế giới mình đang sống. Escobar chuyển dịch nó sang bản thể luận chính trị: “cảm-nghĩ cùng lãnh thổ nghĩa là suy tư đồng thời bằng trái tim và lý trí”, hay như cách nói của những đồng nghiệp Zapatista ở Chiapas mà ông trích dẫn, “lý luận bằng trái tim”.

Hiểu biết như vậy không phải là thêm cảm xúc vào lý luận: đó là từ chối ngay từ đầu sự phân tách giữa tư duy và tình cảm, giữa tự nhiên và văn hóa — điều mà nền hiện đại phương Tây coi là hiển nhiên. Sentipensée là “cách mà các cộng đồng gắn với đất đai đã học được để sống” — một tri thức định vị, bám rễ vào nơi chốn, đối lập hoàn toàn với những “kiến thức phi ngữ cảnh làm nền tảng cho các khái niệm phát triển, tăng trưởng, thậm chí cả kinh tế”. Học cách cảm-nghĩ, theo Escobar, là học cách tư duy từ lãnh thổ chứ không phải trên chúng, một động thái kết nối giữa con người và mảnh đất mình cư ngụ.

Cảm-nghĩ ≠ chủ nghĩa duy lý trừu tượng tự cho mình tư duy từ hư không, ngoài đất ngoài thân. Và ≠ cảm xúc thuần túy: không phải cảm thay vì lý, mà là giữ cho trái tim và lý trí hòa điệu, trên một lãnh thổ buộc chúng phải hòa hợp.

← quay lại từ điển