French · Triết học phương Tây

Joie

laetitia (latin scolastique)

Với Spinoza, niềm vui không phải là một tâm trạng ổn định hay một “giá trị”. Đó là sự chuyển dịch của tâm hồn từ một trạng thái hoàn thiện thấp hơn đến một trạng thái hoàn thiện cao hơn — nói cách khác, là việc vượt qua một ngưỡng *khả năng hành động*. Niềm vui không phải thứ ta sở hữu, mà là thứ ta đi qua.

La Joie est le passage de l'homme d'une moindre à une plus grande perfection. La Tristesse est le passage de l'homme d'une plus grande à une moindre perfection.
Baruch Spinoza, Éthique, Livre III, déf. des affections, 2 et 3. Garnier Frères, 1913 · trans. Charles Appuhn · source

Điểm tựa của toàn bộ công trình nằm ở từ passage. Chính Spinoza cũng dừng lại ở lời giải thích sau các định nghĩa của mình: “Ta nói passage. Bởi niềm vui không phải là sự hoàn thiện tự thân.” Nếu sinh ra đã hoàn hảo, ta sẽ chẳng cảm nhận được niềm vui nào — ta đơn thuần là hoàn hảo, mà không hề hay biết.

≠ hạnh phúc (beatitudo), theo Spinoza, không phải là một cảm xúc mà là tri thức thuộc loại thứ ba, trạng thái tĩnh tại của bậc trí giả. Niềm vui mang tính động, còn hạnh phúc là thứ đã đạt được.

≠ mudita trong Phật giáo (niềm vui đồng cảm trước hạnh phúc của người khác) và chara trong tiếng Hy Lạp Tân Ước (niềm vui Phúc Âm gắn với sự mong đợi Nước Trời). Ba truyền thống, ba vận hành khác biệt, nhưng cùng bị che lấp dưới một từ tiếng Pháp duy nhất.

← quay lại từ điển