Sîmorgh
سیمرغ (sî morgh)
Pers mitolojisinin muhteşem kuşu, *Attâr* tarafından dünyanın kuşlarının ulaşmaya çalıştığı ilahi bir figür olarak yeniden ele alınır. Sözcük, belirleyici bir kelime oyunu barındırır: *sî morgh* «otuz kuş» anlamına gelir. Yedi vadiyi aşan otuz aranan, sonunda aradıkları *Sîmorgh*’un aslında kendileri olduğunu keşfeder — hedef, baştan beri arayanların sayısını taşımaktaydı.
Le Simorg n'est pas distinct de son ombre : soutenir le contraire, ce n'est pas dire la vérité ; l'un et l'autre existent ensemble.
Farsça sî (« otuz ») ve morgh (« kuş ») sözcüklerinden: kuşların hükümdarının adı, onu arayan topluluğun adıyla tıpatıp aynı tınıya sahip. ʿAttâr ses benzerliğinden öteye geçer; bunu şiirin tüm hareket noktası kılar. Kuşlar çölü, aşkı, şaşkınlığı aşar ve sonunda yok oluşu (fanâ) — ta ki Sîmorgh’un adında kendi adlarını okusunlar. Arayan ile Aranan iki ayrı şey değildi; katedilen mesafe, yolculuk süresince, görünmeyen birliklerinin aldığı biçimden ibaretti.
Bu özdeşliği mühürleyen imge, aynadır: yüzüne bakılamayacak kadar göz kamaştırıcı olan hükümdar, kendini bir aynada gösterir ve o ayna yürektir. « Gölgenin güneşte kaybolduğunu görürsen, o zaman kendinin de güneş olduğunu anlarsın. » Kuşun Tanrı olduğunu iddia etmek değil mesele; varış noktasında, karşısında duracak ayrı bir ben kalmamıştır artık.
Vedānta’daki ātman’dan farklıdır bu: Vedānta, derin benliğin Brahman’la özdeşliğini baştan kabul ederken, Sîmorgh ancak gerçek ve zahmetli bir arayışın sonunda keşfedilir — hem de arayanın yok olması pahasına. Sîmorgh ≠ ātman: biri tanınacak bir özdeşlik, diğeri ise teslim olunacak bir birliktir — ve kaybolunan.