Sîmorgh
سیمرغ (sî morgh)
Chim thần huyền thoại của thần thoại Ba Tư, được ʿAttâr tiếp nhận như hình ảnh của thần linh mà các loài chim trên thế giới lên đường tìm gặp. Từ này chứa đựng một lối chơi chữ then chốt: *sî morgh* có nghĩa là “ba mươi con chim”. Sau khi vượt qua bảy thung lũng, ba mươi kẻ sống sót của cuộc hành trình khám phá ra rằng chính *Sîmorgh* mà họ tìm kiếm không ai khác ngoài bản thân họ—mục tiêu từ lâu đã mang con số của những người đi tìm.
Le Simorg n'est pas distinct de son ombre : soutenir le contraire, ce n'est pas dire la vérité ; l'un et l'autre existent ensemble.
Từ tiếng Ba Tư sî (« ba mươi ») và morgh (« chim ») : cái tên của loài chim chúa vang lên y hệt như đoàn người đi tìm nó. ʿAttâr không chỉ dừng lại ở sự trùng âm ngẫu nhiên; ông biến nó thành động lực cho cả bài thơ. Những con chim băng qua sa mạc, tình yêu, sự kinh ngạc, và cuối cùng là sự tiêu diệt (fanâ) — để rồi đọc thấy tên của Sîmorgh chính là tên của chúng. Người tìm và Đấng được tìm không phải là hai; khoảng cách đã đi qua chính là hình hài mà, trong thời gian hành trình, sự hợp nhất vô hình của chúng mang lấy.
Hình ảnh khắc sâu sự đồng nhất ấy là tấm gương: vị vua quá chói lòa để có thể nhìn thẳng vào lại để mình hiện ra trong một tấm gương, và tấm gương ấy chính là trái tim. « Nếu ngươi nhận ra bóng tối tan biến trong ánh mặt trời, thì ngươi sẽ thấy chính ngươi là mặt trời. » Không phải chim là Thượng đế theo kiểu khẳng định; mà ở điểm đến, chẳng còn cái tôi riêng biệt nào đứng trước một Đấng Khác.
Cần phân biệt với ātman trong vedānta, vốn đặt ngay từ đầu sự đồng nhất giữa bản ngã sâu thẳm và Brahman: Sîmorgh chỉ được khám phá ở đích đến của một cuộc tìm kiếm thực sự và đầy gian khó, và bằng cái giá phải đánh đổi là sự biến mất của kẻ tìm kiếm. Sîmorgh ≠ ātman: một bên là bản sắc cần nhận ra, bên kia là sự hợp nhất phải hướng tới — và nơi đó, ta đánh mất mình.