Greek · Batı Felsefesi

Phronēsis

φρόνησις (phronēsis)

Tedbir, ya da pratik bilgelik: İnsani iyilikler konusunda davranışı belirleyen, kurala bağlı gerçek bir eğilim. Kanıtlamaz, düşünüp taşınır; zorunlu ve değişmez olana değil, başka türlü olabilecek ve eylemimizle değiştirebileceğimiz şeylere yönelir. *Özel* ve *belirsiz* olan içinde ne yapılması gerektiğini bilen insanın özgü erdemidir. *Sophia*dan —ebedi şeylerin bilgeliğinden— ve *technē*den —bir eylemin dışında bir eser ortaya koyan beceriden— ayrılır.

Il faut donc nécessairement reconnaître que la prudence est cette qualité qui, guidée par la vérité et la raison, détermine notre conduite, en ce qui regarde les choses qui peuvent être bonnes pour l’homme.
Aristote, Éthique à Nicomaque, Livre VI, ch. V. La Morale d'Aristote, Ladrange, 1856 · trans. Jules Barthélemy-Saint-Hilaire · source

Yunan phronēsis (φρόνησις) sözcüğü, öncelikle zekânın eyleme dökülmesini, aklın yaşamın işlerine uygulanmasını ifade eder. Barthélemy-Saint-Hilaire bunu “ihtiyat” olarak çevirir; modern Fransızcadaki çekingenlik anlamında değil, eylemini düzenlemeyi bilen insanın berraklığı anlamında — Latincedeki prudentia kavramı gibi.

Aristoteles onu, karakteri mükemmelleştiren erdemlerden ≠ ayrı bir entelektüel erdem olarak görür.

Onun ayırt edici özelliği, olumsal olanla ilgilenmesidir. Bilim, başka türlü olamayacak hakikatleri kanıtlar; ihtiyat ise bizim elimizde olan ve her zaman farklı gerçekleşebilecek şeyler üzerine düşünür. Zorunlu olan üzerine düşünülmez. Dolayısıyla ihtiyat, yalnızca genel anlamda iyiyi bilmek değil, burada ve şimdi yerine getirilmesi gereken özel eylemi ayırt etmektir. Bu yüzden deneyimi gerektirir; gençlik henüz bu deneyime sahip değildir.

Ne salt bilgi, ne de salt meslek değildir. Erdemsizlik, haz ve acıyla yargıyı bozarak ahlaki eylemin ilkesi olan şeyi içimizde çürütür; ihtiyat ise doğru kalmış, ne yapılması gerektiğini gören ve onu buyuran niteliktir. Onsuz ahlaki erdem kördür; ahlaki erdem olmadan ise hedefleyeceği iyi bir amaç yoktur.

Teorik bilgelik (sophia)’den — en yüce ve ezeli şeyleri seyreden — ve sanat (technē)’tan — failden ayrı bir eser üreten — ayrılır: İyi bir mimar olmak evler inşa ederek mümkündür, ama ihtiyatın amacı bir nesne değil, iyi yürütülmüş eylemin kendisidir. İhtiyat, bilgi ile yapma arasında, proairesis — bilinçli seçim — kararının verildiği yerdedir.

← sözlüğe dön