Kamuy
kamuy (variante romanisée kamui)
Ainu dilinde *kamuy* (Hokkaidō, Sahalin, Kuril Adaları) genellikle “tanrı” ya da “ruh” diye çevrilir, ama asıl kastettiği insan olmayan bir varlıktır: baykuş, ayı, ocak ateşi, akan su, hatta tahta kayık. *Yukar* —Chiri Yukie’nin 1922’den itibaren yazıya döktüğü, bu halkın sözlü edebiyatını ilk kayda geçiren Ainu— şarkılarında bir *kamuy* birinci tekil şahısla konuşur ve kendi nakaratını taşır. Yaşlı Shigeru Kayano bunu basitçe şöyle açıklar: büyük toprakların her bir öğesinde bir tanrı yaşar ve bu tanrılar insanlara benzer, konuşur, kendi ülkeleri vardır. *Kamuy* bu yüzden “Doğa”yı kişiliksiz bir arka plan olarak değil, ağırlanan, saygı gösterilen, gücendirilebilecek bir konuk olarak adlandırır.
A god dwells in each element of the great earth mentioned in these tales, she would tell us, in the mountains off in the distance from Nibutani, the running waters, the trees, the grasses and flowers.
Kamuy, en iyi ihtimalle “tanrı” diye çevrilse de, sözcüğün anlattığı şey Kitabî dinlerin ilahî kavramından başka bir şeydir. Dünyanın üzerinde yüce bir varlık değildir kastettiği; aksine, kişidir — balıkçı baykuş, kahverengi ayı, ocak ateşi, akan su — sözü ve iradesi olan, yeri başka bir yerde olan ama bir süreliğine insanların dünyasında konaklamayı kabul eden. Chiri Yukie, 1922’de yukar’ları yazıya dökerken, bunu şarkıların biçiminde kanıtlar: Şair kuşu dışarıdan betimlemez; kuş, kendi nakaratıyla “ben” diye söyler.
Nibutani’de dille büyüyen Shigeru Kayano, ev içi versiyonunu sunar: Büyük toprağın her bir öğesinde bir tanrı yaşar ve bu tanrılar “insanlara benzer, aynı dili konuşur, geceleri uyur, gündüzleri çalışır, tanrıların ülkesinde.” Kamuy bu yüzden ne bir soyutlama ne de “her şey kutsaldır” diyen belirsiz bir panteizmdir: Adı konmuş, her biriyle karşılaşılabilir bir özneler topluluğudur.
İşte bu, onu bizim Doğa sözcüğümüzden ayırır; o, yönetilen ya da sömürülen kişiliksiz bir tekliktir. Bir kamuy yönetilmez: Misafir gibi ağırlanır, saygı gösterilmesi gereken ve gücendirilebilecek bir konuktur. Tıpkı Potawatomi’deki puhpowee ya da Kimmerer’in canlılık grameri gibi, bu sözcük de canlının cümle içindeki yerini değiştirir: Onu gözlemlenen nesne konumundan, bizi de gören bir kişi konumuna taşır.