Ataraxia
ἀταραξία (ataraxia)
Ataraksi, kurulacak bir sükûnet değil, çıkarılacak bir huzursuzluktur. Stoacıya göre ruh, şeylerin kendisinden asla çalkalanmaz — yalnızca onlar hakkındaki *yargılarıyla* çalkalanır. Yanlış hükmü kaldır, çalkantı kendiliğinden düşer: yatıştıracak hiçbir şey kalmaz. Öyleyse dinginlik, kötü yargılamayı bırakan bir aklın *varsayılan hali*dir, doğaya eklenen bir zafer değil.
Ce qui trouble les hommes, ce ne sont pas les choses, mais leurs opinions sur les choses.
İnşanın tümünü taşıyan sözcük opinion’dur. Ataraksi, olaylara karşı savaşarak ya da duyguları zorla bastırarak elde edilmez: Olup biteni yanlış nitelemekten vazgeçer geçmez belirir. Ölüm, sürgün, kayıp kendi başlarına rahatsız etmez — Epiktetos, Sokrates’in bunları korkunç bulmadığını söyler. Rahatsızlığı ekleyen, opinion’dur; ve yalnızca o, yalnızca ona bağlı olan bizizdir. Yanlış yargıyı geri çekmek, huzursuzluğu kaynağından çekip almaktır.
Stoacı ataraksi, arzuları doğru ölçüyle sınırlayarak elde edilen Epikürosçu ataraksi’den açıkça ayrılır: Epiküros, arzuyu sınırlayarak huzursuzluğu giderirken, stoacı yargıyı düzeltir. Biri iştahı düzenler, diğeri onaylamayı. Apatheia’dan da ayırmak gerekir; apatheia tutkuların yokluğunu —duygulanımın bir halini— hedeflerken, ataraksi huzursuzluğun yokluğunu, algı ve yargının bir halini adlandırır. Disiplinle tutkusuz olunabilir ama yanlış bir opinion yüzünden hâlâ tedirgin kalınabilir; ancak opinion düzeltildiğinde dinginlik gelir. Bu düzeltmenin kaldıracının adı bellidir: proairesis, yargılama ve isteme yetisi, insanın hâlâ efendi olduğu tek yer.