Chthulucène
Tên mà Donna Haraway đề xuất cho thời đại chúng ta, đối lập với *Anthropocène* và *Capitalocène*. Được tạo nên từ hai gốc Hy Lạp — *khthôn*, đất và những sức mạnh ngầm dưới lòng đất, và *kainos*, “hiện tại” — nó chỉ một không-thời gian nơi con người và phi nhân loại gắn bó chằng chịt với nhau, nơi cần phải *làm-cùng* và *ở lại với rắc rối* thay vì trốn chạy vào một tương lai được sửa chữa hay một sự sụp đổ đã được chấp nhận. Không hề liên quan đến Cthulhu của Lovecraft: Haraway nhấn mạnh đến “chthonien”, những sinh thể của đất, nhiều xúc tu và đa dạng.
« Chthulucène » est un mot simple. Il est formé à partir de deux racines grecques: khthôn et kainos. Ensemble, elles nomment une sorte de temps-espace pour apprendre à vivre avec le trouble, à vivre et à mourir avec respons(h)abilité, sur une terre abîmée.
Haraway bác bỏ hai cái tên lớn của thời đại đang lưu truyền. Anthropocène tôn Anthropos lên thành tác nhân địa chất duy nhất, kẻ anh hùng hay tội đồ đơn độc của một lịch sử hành tinh; Capitalocène gọi đúng hơn cái động lực — tư bản, tích lũy — nhưng vẫn tập trung vào một hệ thống duy nhất. Chthulucène dịch chuyển cái nhìn từ tác nhân đơn nhất sang những đan xen đa loài: không phải Con Người hay Tư Bản tạo dựng và phá hủy thế giới, mà là vô số sức mạnh địa cầu cùng hành động.
Cái tên này gắn chặt với chính tả của nó. Haraway giật Chthulucène khỏi Cthulhu của Lovecraft — con rắn gia trưởng của thế giới ngầm — để trả lại cho chthoniens, “những sinh thể của đất, vừa cổ xưa vừa mới mẻ”, đầy xúc tu, râu ria và lông lá ngang ngược, dửng dưng với Homo mắt ngước lên trời. Khthôn, đất dưới lòng đất; kainos, cái hiện tại dày đặc, đầy di sản và những gì còn có thể đến. Chthulucène là thời-không nơi ta học cách ở lại với rắc rối thay vì chạy trốn, nơi dựng xây thế giới luôn là chuyện của sympoièse — một sự làm-cùng không có tác giả duy nhất.
Chthulucène ≠ Anthropocène ≠ Capitalocène. Anthropocène biến nhân loại thành một chủ thể địa chất thống nhất và coi đó là nguyên nhân đầu tiên. Capitalocène chỉ ra một hệ thống — tư bản — là động cơ của sự tàn phá. Còn Chthulucène không gọi tên bất kỳ tác nhân tối cao nào: nó gọi tên tấm lưới, sự nhung nhúc của những sinh thể địa cầu cùng nhau kết hợp và phân rã một trái đất tổn thương nhưng vẫn còn có thể sống được.