Chthulucène
Donna Haraway’in, Antroposen ve Kapitalosen’e karşı önerdiği çağ adı. İki Yunanca kökten —*khthôn*, toprak ve yeraltı güçleri, ve *kainos*, “şimdi”— türetilmiş bu terim, insanların ve insan-olmayanların iç içe geçtiği, kaçmak yerine *birlikte var olmayı* ve *sorunla kalmayı* seçtiğimiz, onarılmış bir geleceğe ya da kabullenilmiş bir çöküşe sığınmadığımız bir zaman-mekanı ifade ediyor. Lovecraft’ın Cthulhu’suyla hiç ilgisi yok: Haraway, toprağın çok kollu, çok biçimli varlıklarına, *khtonik* olana sahip çıkıyor.
« Chthulucène » est un mot simple. Il est formé à partir de deux racines grecques: khthôn et kainos. Ensemble, elles nomment une sorte de temps-espace pour apprendre à vivre avec le trouble, à vivre et à mourir avec respons(h)abilité, sur une terre abîmée.
Haraway, dönemde dolaşan iki büyük ismi reddeder. Antroposen, Anthropos’u gezegen ölçeğinde tek jeolojik fail olarak yüceltir — ya kahraman ya da yalnız suçlu olarak; Kapitalosen ise motoru —sermayeyi, birikimi— daha isabetli biçimde adlandırsa da tek bir sisteme odaklı kalır. Ktulhüsen ise bakışı tek failden çok türlü türlü canlıların iç içe geçmişliğine kaydırır: Dünyaları kurup yıkan ne İnsan’dır ne de Sermaye, birlikte hareket eden sayısız yersel gücün ta kendisidir.
Sözcük yazılışına tutkundur. Haraway onu Lovecraft’ın Cthulhu’sundan —aşağı dünyanın ataerkil yılanı— koparıp ktonik varlıklara, “hem kadim hem de çok yeni, toprağın yaratıkları”na geri verir: Disiplinsiz dokunaçları, antenleri, kıllarıyla, gökyüzüne bakan Homo’dan umursamaz. Khthôn, yeraltı toprağı; kainos, şimdi —kalın, miraslarla dolu, henüz olabileceklerin de içinde. Ktulhüsen, sorundan kaçmak yerine sorunla kalmayı öğrenilen, dünyalaşmanın her daim bir simpoezis meselesi —tek bir yazarı olmayan, birlikte yapma— olduğu zaman-mekândır.
Ktulhüsen ≠ Antroposen ≠ Kapitalosen. Antroposen, insanlığı birleşik bir jeolojik özne olarak ele alır ve ilk neden sayar. Kapitalosen, yıkımın motoru olarak bir sistemi —sermayeyi— gösterir. Ktulhüsen ise hiçbir egemen faili adlandırmadan, dünyayı birlikte kurup çözen yersel canlıların örüntüsünü, kaynaşmasını adlandırır: Yaralı ama hâlâ yaşanabilir bir toprak.