Latin · Batı Felsefesi

Souverain bien

summum bonum

En yüksek iyilik, onun ötesinde arzulayacak hiçbir şeyin kalmadığı olandır. Boethius’a göre (*Kitap III*), bu, tüm iyiliklerin bir araya gelmesinden doğan mutluluğun mükemmelliği olan *<em>saadet</em>* ile örtüşür. Tüm insanlar doğal içgüdüyle ona özlem duyar, ama yanılgı onları “sahte iyilikler”e —zenginlik, onur, güç, şan, haz— sürükler; bunların her biri, bütün sanılan tek bir ışıltıdır. En yüce iyilik tektir, bölünmez; Talih’in beş putu ise onun yalnızca dağılmış parçalarıdır. Aristoteles’in *<em>eudaimonia</em>*sından —ruhun kendi erdemine uygun tamamlanmış etkinliği— ve asla bize ait olmayan *<em>Talih</em>*’in iyiliklerinden ayırt edilmelidir.

par un instinct naturel, tous les hommes aspirent au vrai bonheur ; mais ils sont entraînés vers les faux biens par l’erreur qui les fourvoie.
Boèce, La Consolation de la philosophie, Livre III. Hachette, 1861 · trans. Louis Judicis de Mirandol · source

Summum bonum. Üçüncü Kitap’ta Felsefe, Boethius’u sıkı bir kanıtla yönlendirir: mutluluk, tüm iyiliklerin bir araya gelmesinden doğan saadetin mükemmelliğidir ve yüce iyilik de bundan başka bir şey değildir. Başlangıç noktası bir buyruk değil, bir olgudur: “Doğal bir içgüdüyle, tüm insanlar gerçek mutluluğa özlem duyar.” Bu özlem tartışılmaz; her yerde aynıdır. Düzeltilen, yoldur.

Çünkü bu doğru içgüdü, yanlış yollara sapar. İnsanlar tek olan iyiliği ister, ama beş kısmi nesnenin peşinden koşar: kimileri hiçbir şeyden yoksun kalmamak için hazineler biriktirir, kimileri makam, güç, şan ya da “zevkin sarhoşluğuna” kapılır. Her biri mutluluğun gerçek bir özelliğini –yeterlilik, saygı, kuvvet, parlaklık, sevinç– kavramış, ama diğerlerinden koparıp bütünü sanmıştır. Boethius’un dediği gibi, “sarhoş bir yolcu” misali insan, “evinin yolunu tanıyamaz.”

Hata, iyiliği arzulamakta değil, onu parçalamaktadır. Gerçek iyilik ya tümüyle sahip olunandır ya da hiç; bölünmezdir, çünkü saadet, tanımı gereği hiçbir eksiklik barındırmaz. Talih’in beş putu, aynı elmasın parçalarıdır; her biri, elmasın kendisiymiş gibi sallanır. Onlara ancak aralarından seçim yapmayı bırakıp –tek kaynağı olan Tanrı’yı arayarak– yaklaşılır.

Aristoteles’in eudaimonia kavramından farklıdır: Orada insani iyilik bir eylemdir, ruhun en yüksek erdemiyle tamamlanmış, bütün bir yaşam boyunca sonsuzca açılan bir etkinliktir. Boethius’ta ise yüce iyilik, öncelikle yapılandan çok bir anda sahip olunan, her şeyin kendisinden türediği tek iyiliktir. Hele hele Talih’in nimetlerinden tamamen ayrıdır; onun çarkı dönerken hiçbir zaman bize ait olmayan şeyler verir: yüce iyilik geri alınmaz, çünkü hiçbir zaman ödünç verilmemiştir.

← sözlüğe dön