Roue de la Fortune
rota Fortunae
Boethius’un Fortune’a ses veren figürü: değişim doğası gereği olan bir güç, tekerleğini döndürdükçe durmadan yükseltip alçaltan. Dağıttığı nimetler —zenginlik, mevki, iltifat— hep onun kalır; sadece ödünç verir, oyununun kuralı gerektirdiğinde geri alır. Tekerleği anlamak, ellerimizden geçip gideni kanıksamamayı öğrenmektir. Stoacıların “bize bağlı olan”la karıştırılmamalı: tekerlek kontrol edilemez, sadece rıza kontrol edilebilir; *amor fati*’yle de karıştırılmamalı, o zorunlu olanı severken tekerlek kör bir tesadüf dağıtır.
Le changement, voilà ma nature, voilà le jeu éternel que je joue. Ma roue tourbillonne sous ma main. Élever en haut ce qui est en bas, jeter en bas ce qui est en haut, voilà mon plaisir.
Rota Fortunae: Talih’in tekeri. Görüntü antik, ama Orta Çağ boyunca kalıcı biçimini Boethius, zindanında ona vermiştir. Davasını savunmak yerine, Felsefe, Talih’in kendi sesini ödünç verir; Talih, soğuk bir tonla kendini savunur: Değişmekten suçlanamaz, çünkü değişmek varlığıdır. Toprak çiçeklerden ayaza geçer, deniz sükûnetten fırtınaya; neden Talih, tek başına, insanların “doymak bilmez açgözlülüğü” yüzünden sabitliğe mahkûm olsun?
Tekerin öğrettiği tek bir noktada düğümlenir: Verdiği nimetler hiçbir zaman bize ait olmamıştır. Yükselmek mümkündür, ama önceden yazılı koşulla — sıra gerektirdiğinde, şikâyet etmeden alçalmak. Kroisos, Perseus: Talih, örneklerini bir icra memuru gibi okur. Ödünç verdiğini geri alır; öfkelenmek, sözleşmeyi okumamış olmaktır.
Ders, Stoacılıkla kesişir ama onunla karışmaz. Epiktetos dünyayı bizim elimizde olan ve olmayan diye ayırırken, Boethius ikinci terime vurgu yapar: Teker tümüyle erişilmezdir. Onu yavaşlatamazsın, tutamazsın; yalnızca kendi ağırlığını, bir an için yükselttiği yükseklikle karıştırmamayı öğrenirsin.
Buradan son bir ayrım doğar, amor fati ile. Kaderi sevmek, sevilecek bir düzen, bir anlamı olan zorunluluk varsayar. Teker ise böyle bir şey vaat etmez: Körü körüne döner, zevki devirmek içindir devirmek. Boethius ondan sevilmesini istemez — hiçbir zaman tutmayacağını vaat etmediği şeyi ondan beklemeyi bırakmanızı ister.