Éternel retour
ewige Wiederkunft
Deleuze tarafından okunduğunda Nietzsche’nin *ebedî dönüş*ü, dünyanın aynı haline geri getirecek bir döngüye kozmolojik bir inanç değildir. Seçici bir düşünce, bir sınavdır: istediğini sonsuz kez ister miydin? Böyle düşünüldüğünde dönüş fikri hiçbir şeyi tekrar etmez; ayıklar. İradeden, sonsuzluğuna dayanamayacak her şeyi —yarım yamalaklığı, kini, koşula bağlı istemeyi— ayıklar ve yalnızca *olumlamayı*, *etkin-olmayı* geri getirir. İstemek yaratmaya dönüşür.
C'est la pensée de l'éternel retour qui sélectionne. Elle fait du vouloir quelque chose d'entier. La pensée de l'éternel retour élimine du vouloir tout ce qui tombe hors de l'éternel retour, elle fait du vouloir une création, elle effectue l'équation vouloir = créer.
Deleuze iki ezelî dönüşü ayırır. İlki, kozmolojik olanı, sonlu maddenin ve sonsuz zamanın er ya da geç dünyanın her bir konfigürasyonunu geri getireceğini varsayar: Aynı’nın dönüşüne dair fiziksel tez. İkincisi ise etik nitelikte olup, Deleuze’ye göre yalnızca Nietzsche’ye özgü olanıdır. Hiçbir döngüyü betimlemez. Her iradeye bir soru yöneltir: Şu an yaptığın şeyi, sonsuza dek geri gelmesini de isteyecek şekilde mi yapmak isterdin?
Bu işlem bir elemedir. Dönüşünü isteyecek olsa bile tembellik, korkaklık artık o tembellik, o korkaklık olmaktan çıkar: ezelîliğe taşındıklarında kendilerini iptal ederler. Koşulsuz olarak onaylanabilecek olan tek şey kalır. Bu yüzden Deleuze, dönüş düşüncesinin iradeyi bütün kıldığını ve onu yaratmakla özdeşleştirdiğini yazar: Geri gelen, geri gelmeyi yeterince güçlü istemiş ve geri gelmeyi arzulayan şeydir.
Yaygın yanlış anlama, dönüşü kozmik bir çark olarak görür — döngüsel kozmolojilere yakın, görünüşte Taoist dönüşüm ile akraba, ki burada biçimler sonsuzca birbirine dönüşür. Ancak Taoizm özneyi değişimlerin akışına eritirken, Deleuzecü ezelî dönüş bir seçme iradesini donatır. Biri gevşetir, diğeri sınar.
Bu şekilde anlaşılan ezelî dönüş, Aynı’nın dönüşü ya da özdeş tekrar değildir. Geri gelen, dünyanın aynısı değil, yalnızca olumlama, farklı olan, etkin olandır. Aynı ve benzer olan ise geri dönmez — tam da sınamanın elediği şey onlardır.