Kathêkon

Yunan kathêkon (καῆκον) sözcüğü —kelime anlamıyla “düşen şey”, birine düşen şey— Stoacılıkta uygun eylemi ifade eder: doğanın, rolün ve anın gerektirdiği davranışı. Guyau bunu “uygun olan”, “uygun olmak” diye çevirir: soyut bir kural değil, mevcut duruma uyum sağlamak. Susamışken susamak zamanı geldiğinde susamak ve bunu doğru şekilde taşımak, işte bu uygun olmaktır.

Ölçüsü ilişkiseldir. Epiktetos’un dediği gibi, “ödevler genellikle içinde bulunduğumuz ilişkilere göre ölçülür”: bir baban varsa, ona bakman emredilir; bir erkek kardeşin varsa, kardeşlik sıranı korursun. Kathêkon, önceden konmuş evrensel bir ilkeden türetilmez — içinde bulunulan konumda okunur ve onunla birlikte değişir. Ateşlendiğinde “uygun olmak”, “ne Tanrı’ya ne insanlara sitem etmemek”, mevcut halin gerektirdiğini yapmak, onu lanetlemeden kabullenmektir.

İşte bu yüzden kathêkon, erdem yolunda ilerleyen insanın eylemidir, yetkin bilgenin değil. Her yürüyen yürüyüş sırasını koruyabilir, her ateşli hastanın ateşli hastalık sırasını. Onun talep ettiği doğruluk, iyinin kusursuz bilimi değildir; burada ve şimdi, proairesis’in doğanın emrettiğiyle uyumudur. Hēgemonikon yargılar; kathêkon ise böylece düzenlenmiş yargının yerine getirdiği şeydir.

Katorthôma’dan, yani yetkin eylemden ayrılır: kathêkon, ilerlemekte olan herkesin koyabileceği uygun eylemdir; katorthôma ise aynı eylemi, nedenini tamamen bilen bilgenin istikrarlı duruşundan gerçekleştirmektir. Kantçı ödevden de ayrılır: Kantçı ödev, koşulları göz ardı eden, her yerde ve herkes için geçerli evrensel bir yasadan türetilir; kathêkon ise durum ve rolde okunur, onlarla birlikte değişir. Ana uyumlu ödev ≠ evrensel kuraldan türetilmiş ödev.