Entraide
Pablo Servigne ve Gauthier Chapelle'da karşılıklı yardım, uygulanacak bir erdem değil, canlının bir gerçeği: organizmaların —bakteriler, bitkiler, mantarlar, hayvanlar, insanlar— bir araya gelme ve birbirini destekleme eğilimi; simbiyozdan insani karşılıklılığa kadar gözlemlenebilir. Doğanın “dişleri ve pençeleriyle kırmızı” olduğu, bunun duygusal bir istisna sayıldığı görüşünün aksine, karşılıklı yardım canlı dünyayı şekillendiren iki güçten biri; rekabetle iç içe. Kropotkin’in sezgisini yeniden ele alan yazarlar, bunu *“orman kanununun diğer yasası”* olarak adlandırıyor.
l’entraide est un fait omniprésent dans le monde vivant. C’en est même l’un des grands principes.
Servigne ve Chapelle, bir sloganı tersine çeviriyor. 17. yüzyıldan miras kalan kültür, rekabeti canlının “doğal” hali, işbirliğini ise “ideolojik” bir süsleme olarak koymuştu; onlarsa bir buçuk yüzyıllık çalışmalardan yola çıkarak tam tersini gösteriyor: “Bilim, her zaman berbat bir basmakalıp olarak kalması gerekeni söyleyebilecek kadar kanıt toplamış durumda.” Dayanışma her yerde okunuyor — dişi aslanlar avlanmak için işbirliği yapar, ağaçlar ve mantarlar kökleri aracılığıyla alışverişte bulunur, insanlar almadan önce verir. Dayanışma rekabetin karşıtı değil, onun ortağıdır: canlı, “rekabet ve işbirliği arasında, birbirinden ayrı düşünülemeyecek iki karşıt güç arasında bir denge” kurar. Bir tür yin ve yang.
Sahiplenilen yankı, daha Sibirya’da “birbirine yardım eden organizmaların en iyi hayatta kalanlar olduğunu” gözlemleyen ve 1902’de L’Entraide, un facteur de l’évolution’u yayımlayan Pyotr Kropotkin’e ait. Servigne ve Chapelle, onun tezini etoloji, deneysel ekonomi ve moleküler genetikle güncelliyor — ahlakçılık olmadan: “Dayanışmayı sistematik olarak ahlaken iyi bir eylem olarak görmemek önemli.” Dayanışma hayatta kalmak, bir grubu kapatmak, bazen de savaşmak için de yapılır.
Dayanışma ≠ sosyal darwinizmin “orman kanunu” değil; doğal seçilimin yalnızca güçlünün mücadelesine indirgenen rekabetçi okuması değil, onun uzun süre görünmez kalan diğer yüzü. Ve dayanışma ≠ erdem-altruizm de değil: öncelikle kendimize yüklediğimiz bir görev değil, baskılayabileceğimiz ya da sergileyebileceğimiz canlının bir gerçeği. Ahlaki davranış, biyolojik tespitten sonra gelir, asla önce değil.