Sanskrit · Vedanta

Karma

karma (karman)

Hành động, và do đó là hậu quả của hành động. Trong *Bhagavad-Gītā*, nghiệp không phải trước hết là quy luật đạo đức về báo ứng mà phương Tây đã tạo ra, mà chính là nguyên lý của hoạt động: tất cả trong vũ trụ đều được kết nối bởi *Hành Động*. Không ai có thể tránh khỏi; vấn đề do đó không phải là hành động hay không hành động, mà là cách thức hành động.

En effet, les animaux vivent des fruits de la terre ; les fruits de la terre sont engendrés par la pluie ; la pluie, par le Sacrifice ; le Sacrifice s’accomplit par l’Acte.
Krishna (attrib.), Bhagavad-Gîtâ, Chapitre III, 14. Bibliothèque orientale, 1861 · trans. Émile Burnouf · source

Burnouf dịch karman là “Hành”, viết hoa để nhấn mạnh tầm vũ trụ của nó. Câu kệ triển khai một chuỗi: chúng sinh sống nhờ hoa trái của đất, đất nhờ mưa, mưa nhờ Lễ Tế, Lễ Tế nhờ Hành — và Hành “xuất phát từ Brahma”. Karma vì thế không chỉ là điều một cá nhân làm; đó là chuyển động mà nhờ đó thế giới tự duy trì và đổi mới.

Từ đó nảy sinh luận điểm cốt lõi của Gītā chống lại cám dỗ rút lui. “Con người, khi mang thân xác, không thể hoàn toàn không hành động.” Sống là hành động; không hành động vẫn là một cách hành động, và là cách vô ích nhất. Vấn đề đặt ra cho Arjuna chưa bao giờ là ngừng hành động, mà là ngừng bị trói buộc vào những gì mình làm.

Cần phân biệt với kāma, dục vọng, thứ làm hư hoại hành động bằng cách gắn vào đó sự chờ đợi kết quả: hành động vốn trung tính, dục vọng biến nó thành ràng buộc. Đó là lý do karma-yoga không xóa bỏ karma mà thanh lọc nó, và niṣkāma-karma là giữ lại Hành mà loại bỏ duy nhất dục vọng. Sự báo ứng đạo đức mà ta thường gắn với từ này chỉ đến sau: nó chỉ là quả mà Gītā dạy cách buông bỏ.

← quay lại từ điển