Christogenèse
Ở Teilhard de Chardin, *christogenèse* là sự nối dài theo chiều Kitô của sự vận động đi lên của vũ trụ: nếu thế giới hội tụ về một trung tâm, và trung tâm ấy chính là Đức Kitô, thì « *Christogénèse* » của thánh Phaolô và thánh Gioan chẳng qua chỉ là sự tiếp nối của *noogenèse*, bản thân nó lại là đỉnh cao của *cosmogenèse*. Tiến trình của vũ trụ, sự thu gọn về điểm Omega, ở đó được đọc lại như một sự hội tụ vào một trung tâm mang tính ngôi vị — *Đức Kitô vũ trụ* — Đấng hữu cơ đảm nhận toàn bộ công trình sáng tạo.
la Christogénèse de saint Paul et de saint Jean n’est rien autre chose, ni rien moins, que le prolongement à la fois attendu et inespéré de la Noogénèse en laquelle, pour notre expérience, culmine la Cosmogénèse.
Ở cuối tác phẩm Hiện tượng con người, Teilhard dám bước thêm một bước cuối: ông đọc lại sự vận động của vũ trụ dưới ánh sáng Kitô giáo. Toàn bộ cuốn sách đã miêu tả một vũ trụ hội tụ – vật chất tiến đến sự sống, sự sống tiến đến tư duy, tư duy tiến đến một trung tâm tối hậu. Ông đặt ra hai điều kiện: “Nếu Thế giới là hội tụ, và nếu Đức Kitô chiếm giữ trung tâm của nó”. Từ đó, toàn bộ chuyển động vũ trụ được đặt tên theo Phaolô và Gioan: Christogénèse – sự thành-Kitô của vũ trụ.
Thuật ngữ này nằm trong một chuỗi. Cosmogénèse là sự hình thành của vật chất, noogénèse là sự hình thành của tư duy dệt nên noosphère; còn christogénèse là điểm kết, nơi đường cong của phức tạp-tỉnh thức tìm thấy trung tâm cá vị. Trung tâm ấy chính là điểm Omega, được hiểu như một ngôi vị: không phải một giới hạn trừu tượng để vươn tới, mà là một Đức Kitô “khoác lên mình vẻ uy nghi hữu cơ của tạo thành”, một trung tâm sống động quy tụ mà không hòa tan. Tiến hóa không còn là mối đe dọa với người tin; nó trở thành chính con đường kết hợp với Thiên Chúa.
Christogénèse ≠ hominisation. Hominisation là một sự kiện quan sát được, ngưỡng mà sự sống đạt đến khả năng phản tư; Teilhard mô tả nó như một nhà tự nhiên học. Còn christogénèse là một diễn giải đức tin: nó gọi tên đích đến, trung tâm cá vị mà tiến trình chưa hoàn tất ấy hướng về. Một bên miêu tả sự trỗi dậy; bên kia tuyên xưng Đấng mà sự trỗi dậy ấy vươn tới.