Brahman

Từ này bắt nguồn từ gốc tiếng Phạn bṛh-, mang nghĩa “tăng trưởng, nở rộ, trở nên mênh mông”. Trong các Brāhmaṇas, nó trước hết chỉ sức mạnh thiêng liêng chứa đựng trong nghi lễ; đến các Upanishad, nó trở thành nền tảng vô cùng của mọi thực tại — cái mà từ đó vạn vật sinh ra, cái mà trong đó vạn vật tồn tại, và cái mà vạn vật trở về.

Taittirīya Upanishad diễn đạt như sau: “Chân lý, Tri thức, Vô hạn chính là Brahman”. Không một thuật ngữ nào trong ba từ này là một thuộc tính đơn thuần: chúng nói về một điều duy nhất dưới ba góc độ. Thực tại Brahman không phải là một thực thể mà ta có thể bao quát; nó là chân trời của mọi tri thức khả dĩ, là không gian nơi câu hỏi “cái gì thực sự tồn tại?” tự tan biến.

Trong Đời sống thần linh, Aurobindo tổng hợp hai di sản thường bị đối lập: Brahman tĩnh lặng của Shankara (vô tướng, vô nhị, hoàn toàn siêu việt thế gian) và Brahman năng động tự biểu hiện trong vũ trụ dưới các dạng Bản ngã (Ātman), Đấng Chủ (Īśvara) và Purusha. Hai mặt này không mâu thuẫn: chúng là Một, chỉ khác nhau ở góc nhìn siêu việt và nội tại.

Brahman ≠ một vị thần cá thể trong số nhiều thần. Trong đa thần giáo Vệ-đà, các vị thần (Indra, Agni, Varuṇa) là những năng lực vũ trụ; Brahman chính là cái mà những năng lực ấy bám rễ vào. Sự nhầm lẫn giữa Brahman và Brahmā (vị thần sáng tạo, ngôi thứ nhất trong Trimūrti) rất phổ biến ở phương Tây: đây là hai thuật ngữ hoàn toàn khác biệt. Brahman không sáng tạo từ bên ngoài — nó chính là chất liệu, là cái chứa đựng và cái được chứa đựng của mọi sáng tạo.