Brahman
ब्रह्मन् (brahman)
Vedanta'da Brahman, her yerde bulunan, mutlak ve sonsuz Gerçekliği, var olan her şeyin temelini ifade eder. Ne basit bir kavram ne de diğerleri arasında bir ilahi kişiliktir: O, kendi başına Varoluş, kendi bilinci, Mutluluktur (*Satchidānanda*), kozmosu kendisine indirgemeden ayakta tutan. Brahman aynı anda hem anlatılamaz olan aşkın hem de her biçimde içkin olan — hiçbir şeyin dışında bırakılmadığı Bir'dir.
Brahman est l'Un en dehors de qui rien d'autre n'existe.
İşte Türkçeye çevirisi:
Sözcük, Sanskritçe bṛh- kökünden gelir; « büyümek, serpilmek, uçsuz bucaksız olmak » anlamlarına gelir. Brāhmaṇalar’da önce ritüeldeki kutsal gücü belirtir; Upanişadlar’da ise tüm gerçekliğin temelsiz temeli haline gelir — her şeyin doğduğu, her şeyin içinde var olduğu, her şeyin dönüp dolaşıp geldiği şey.
Taittirīya Upanişad bunu şöyle ifade eder: « Brahman, Hakikat, Bilgi ve Sonsuzluk’tur. » Bu üç terimden hiçbiri diğerleri arasında sıradan bir nitelik değildir: Üç farklı açıdan tek bir şeyi anlatırlar. Brahman gerçekliği, etrafından dolaşılabilecek bir töz değildir; olası tüm bilginin ufku, « gerçekte ne vardır? » sorusunun eridiği alandır.
Aurobindo, İlahi Hayat’ta sıkça karşı karşıya getirilen iki mirası sentezler: Shankara’nın sessiz Brahman’ı (niteliksiz, ikincisiz, dünyanın radikal ötesinde) ve evrende Ben (Ātman), Efendi (Īśvara) ve Puruşa biçimlerinde tezahür eden etkin Brahman. Bu iki yüz çelişmez; aynı Bir’in, aşkınlıktan ve içkinlikten bakıldığında görünen halleridir.
Brahman ≠ diğerleri arasında kişisel bir tanrı. Vedik çoktanrıcılıkta tanrılar (Indra, Agni, Varuṇa) kozmik güçlerdir; Brahman ise bu güçlerin kendilerinin kök saldığı şeydir. Brahman ile Brahmā (yaratıcı tanrı, Trimūrti’nin ilk kişisi) arasındaki karışıklık Batı’da yaygındır: Bunlar iki ayrı terimdir. Brahman dışarıdan yaratmaz — o, tüm yaratımın maddesidir, içerik ve kapsıdır.