Arabic · Batı Felsefesi

taʾwīl

Bir kutsal metnin alegorik ya da sembolik yorumu; harfi anlamın ötesinde, derin anlamını açığa çıkarmayı amaçlar. Bu yaklaşım, görünen (exoterik) bir anlam ile gizli (ezoterik) bir anlam arasında ayrım olduğunu varsayar; bu gizli anlam, akıl yürütme yetisine sahip olanlara özgüdür. *Taʾwīl*, dini hakikat ile felsefi hakikati uzlaştıran bir araç olarak işler, ancak bu, metnin harfi anlamının inisiyeye ermemişler için geçerliliğini yadsımadan.

16 nous avons dit, qu'il y a dans la Loi divine un sens extérieur qu'il n'est pas permis d'interpréter, dont l'interprétation, s'il s'agit des principes fondamentaux, est infidélité, et s'il s'agit dé ce qui est subordonné aux principes, hérésie ; mais qu'il y a aussi un sens extérieur dont l'interprétation est obligatoire pour les hommes de démonstration et qu'ils ne peuvent prendre à la lettre sans être des infidèles, tandis que pour ceux qui ne sont pas hommes de démonstration, le fait de l'interpréter, de le détourner de son sens apparent, est, de leur part, infidélité ou hérésie.
Averroès (Ibn Rushd), Discours décisif — Accord de la religion et de la philosophie (Faṣl al-maqāl), Discours décisif — Accord de la religion et de la philosophie (Faṣl al-maqāl). Alger, Fontana, 1905 (texte arabe + trad. française) · trans. Léon Gauthier · source

Taʾwīl, kutsal metinlerin lafzi okumasını aşarak, akli delillere uygun anlaşılır bir anlam çıkarmayı hedefleyen bir yorumbilim yöntemidir. Alıntılanan pasajda, meşruiyet ölçütü olarak işlev görür: Kullanımı ne evrenseldir ne de keyfî; yalnızca okuyucunun daha üst düzeyde bir kavrayışa erişme yetisine bağlı olarak, sıkı bir koşula tabidir. Kutsal metin böylece iki düzleme ayrılır: Biri, herkesin erişebileceği ve yorumunun bir ihlal sayılacağı; diğeri ise “delil ehli”ne özgü olan, taʾwīl’den kaçınmanın hakikati bilmemekle eşdeğer olduğu düzlem.

Bu işlem, basit bir şerh değil, anlamın etkin bir yeniden sahiplenmesidir; burada lafız, felsefi bir hakikatin dayanağına dönüşür. Taʾwīl, metnin zahiri otoritesini yadsımaz; aksine, bazı ifadelerin lafzi okunmasının akli ilkelerle çelişkiye düşeceğini göstererek derinliğini açığa çıkarır. Dolayısıyla hem zorunlu hem de tehlikeli bir eylemdir: Uygulayabilecekler için zorunlu, beceremeyecekler için tehlikeli; zira yanlış yorumlara maruz kalarak inançlarını bozma riski taşır.

Burada iki yorum türü arasında bir karşıtlık kurulur: Biri, topluluğun birliğini ortak bir anlamı koruyarak sürdüren lafzi yorum; diğeri ise zekâ ve hakikatler hiyerarşisini göze alan alegorik yorum. Taʾwīl, dini reddetmek değil, onu düşüncenin yüksekliğine taşımak; ama aynı zamanda vahye dayalı köklerini de çözmeden muhafaza etmektir. Böylece sadakat ile özgürlük arasında verimli bir gerilimi cisimleştirir; hikmet, ne zaman ve nasıl yorum yapacağını bilmekte yatar.

← sözlüğe dön