Ritournelle
Deleuze ve Guattari'de *ritournelle*, bir varlığın kaos içinde bir toprak çizmek için tekrarladığı küçük motif — bir şarkı, bir nakarat, bir işaret — dir. O, müziksel bir süs değil, bir işlemdir: önce düzensizlik içinde bir sakinlik noktası sabitler, ardından bir yaşam çemberi örgütler, sonra da dışarıya bir açılım sağlar. Topraklandıran motif olan *ritournelle*, aynı zamanda topraktan çıkışın eşiğidir — hem toprak hem kaçış çizgisidir, oysa basit mekanik tekrar yalnızca kapatır.
Un enfant dans le noir, saisi par la peur, se rassure en chantonnant. Il marche, s’arrête au gré de sa chanson. Perdu, il s’abrite comme il peut, ou s’oriente tant bien que mal avec sa petite chanson. Celle-ci est comme l’esquisse d’un centre stable et calme, stabilisant et calmant, au sein du chaos.
Sözcük müziğe dayanıyor: ritournelle, yinelenen küçük ezgi, nakarattır. Deleuze ve Guattari bunu, canlının kaosun içinde kendine bir yuva açtığı temel hareket olarak görür. Karanlıkta kaybolan çocuk mırıldanır; kuş şafakta ötüşünü salar; ocak başında yemek yaparken mırıldanırız evin düzenini korumak için. Her seferinde, küçük bir ritmik blok yinelenir ve kaosu savuşturur. Ritournelle zaten var olan bir toprak parçasının sonucu değildir: onu başlatan odur.
Yazarların dediğine göre, bu işlemin üç yönü vardır ve ritournelle bunları “eşzamanlı kılar ya da harmanlar”. Önce bir nokta: şarkı, “kaosun içinde sakin ve istikrarlı bir merkez taslağı, sakinleştiren ve istikrara kavuşturan” bir şey yaratır — her an dağılabilecek kırılgan bir ses ipi. Sonra bir daire: bu noktanın çevresinde bir sınır çizilir, izler bırakılır, kara delik yaşanabilir bir düzenleme haline gelir, bir yuva. Son olarak bir kaçış: bu dairenin üzerine bir çıkış eklenir, ritournelle dışarıya açılır, kuş artık yalnızca kendi bölgesini işaretlemekle kalmaz, onu evrensel kılar. Nokta, daire, kaçış: güven bulmak, yerleşmek, yola çıkmak.
Basit mekanik tekrarla karıştırılmamalı. Tekrar eden alışkanlık kapatır, sabitler, dondurur — tamamen dairenin içinde kalır. Ritournelle ise ikirciklidir: bölgeyi ayakta tutan motif, aynı zamanda onu terk etme hareketini de taşır. Tek bir hamlede bölgeselleştirir ve bölgesizleştirir. Katlanılan bir nakarat değil, bir eşik: çıkılabilecek noktadır.