Ligne de fuite
Deleuze ve Guattari'de *kaçış çizgisi*, bir düzenlemeden sıyrılan ve onu değiştiren şeydir: bir bütünün kendini aynı şekilde yeniden üretmeyi bırakıp doğasını değiştirmeye başladığı harekettir. Ayırmaz, *yurtsuzlaştırır* — bir dışarı açar. Bir yapının kazası ya da kenarı olmaktan uzaktır, onun ilk öğesidir: bir toplumsal alan, bir beden, bir dil, her şeyden önce içlerinde kaçan şeylerle tanımlanır.
un champ social se définit moins par ses conflits et ses contradictions que par les lignes de fuite qui le traversent
Bu ifade coğrafyaya ve çizime ait, felsefeden önce gelir. Kaçış çizgisi, önce bir manzaranın ufka doğru kaybolduğu yön, bir şeyin çerçeveden sıyrıldığı izdir. Deleuze ve Guattari bunu bir kavram haline getirir: Her örgütlenmiş bütün —onların düzenek dediği— içinde onu tabakalaştıran, bölümlendiren, sabitleyen çizgiler olduğu gibi, onun kaçtığı, taşarak yurtsuzlaştığı başka çizgiler de vardır. Kaçış çizgisi işte bu ikinci türdendir.
Onun işlemi yurtsuzlaşmadır. Bir düzenek bir toprak, kodlar, alışkanlıklar tutar; kaçış çizgisi ise bu toprağın terk edildiği vektördür —başka, hazır bir toprağa gitmek için değil, bütünün doğasını değiştirdiği belirsizlik bölgesine girmek için. Bu yüzden kaçış çizgisi, kaçırdığı şeyin tam da parçasıdır: Her seferinde rizom içinde bölümlendirici çizgiler bir kaçış çizgisine patladığında kopuş olur ve bu çizgi rizomun parçasıdır. Dışarıda değildir, dışarıyı açar.
Buradan bakış açılarını tersine çevirirler. Genellikle bir toplumun, kurumun, öznenin yapıları ve iç gerilimleriyle anlaşılabileceği düşünülür. Deleuze ve Guattari bunun tersini öne sürer: Önce kaçan şey vardır, yapılar ise sonradan bu kaçışları sınırlamak, tıkamak, geri kazanmak için gelir. Bir sosyal alan, iç çelişkilerinden çok onu kateden kaçış çizgileriyle okunur —kriz yaratan düzene karşı firarın önceliği.
Kaçışın, firar ya da geri çekilme anlamındaki kaçmaktan ≠ ayrılması gerekir. Burada kaçmak, vazgeçmek ya da saklanmak değildir: Söylediklerine göre, bir boruyu deler gibi bir şeyi kaçırmak, sistemde gedik açmaktır. Kaçış çizgisi özgürlüğün garantisi de değildir —boşa dönebilir, sertleşebilir, kaçtığı şeyi yeniden üretebilir, hatta saf yıkıma dönüşebilir. O bir şanstır, asla bir vaat değil: Yeni olanın geçebileceği yol, önceden çizilmiş bir çıkışla karıştırılmadığı sürece.