Qi
氣 (qì)
Nefes: hava, rüzgâr, soluk ve yaşatan enerji — Çincede bu anlamlar ayrılmaz. Aynı akış kozmosu da ciğerleri de canlandırır; sağlık da bilgelik de onu tıkamamakta yatar. Wieger ve Julien bunu *«nefes»* diye çevirir; Julien, Latincedeki *anima* —hem soluk hem yaşam ilkesi— kadar geniş bir kapsama sahip olduğunu, ama akıllı ruhu karşılamadığını belirtir.
Pour leurs actes vitaux, les êtres dépendent du souffle. Si ce souffle n’est pas abondant dans un homme, la faute n’en est pas au ciel, qui jour et nuit l’en pénètre ; elle est en lui, qui obstrue ses voies, par des obstacles physiques ou moraux.
İşte Türkçeye çevirisi, Markdown biçimi ve bağlantılar korunarak:
Karakter 氣, yükselen bir buharı resmeder — geleneksel etimolojiye göre pişen pirincin buharı: hareketsiz hava değil, soluk, akış. Dünyanın ölçeğinde bu nefes, rüzgârdır. II. bölüm onunla açılır: «Doğanın belirsiz büyük nefesi rüzgâr diye adlandırılır.» Kendi başına rüzgârın sesi yoktur; ama harekete geçirdiğinde, bütün varlıklar onun için «bir kamış demeti» gibi olur — dağlar, ormanlar ve kayalar yankılanır, bu yankı ise yeryüzünün uyumudur.
Canlı ölçeğinde nefes, *«yaşamsal eylemler»*in bağlı olduğu şeydir. XXVI. bölümün pasajı özü söyler: gök, gece gündüz nefes verir, saymadan; bir insan ondan yoksunsa, kendini tıkamıştır — fiziksel ya da ahlaki engellerle. Sözcüğün buyurduğu işlem, bir kazanım değil, bir temizlemedir — nadir bir enerjiyi yakalamak değil, zaten geçtiği yolları tıkamayı bırakmaktır. IV. bölümdeki kalp orucu da bu anlama gelir: Çince metin, nefes yoluyla dinlemeyi isterken, Wieger, zorlanarak «ruh» (bkz. xin) yazar.
Julien, Tao Te King’in 42. bölümünde sözcüğe rastlar: Bir’den çıkan yin ve yang arasında, «maddesiz bir nefes» uyumu oluşturur, bütün varlıkların kökü. Dipnotunda khi’yi Latince anima ile karşılaştırır — hem nefes hem yaşam ilkesi anlamına gelen anima — ama burada durur: sözcük, insanın akıl sahibi ruhu için kullanılmaz. Qi ≠ anima, Batı’nın ruhu: ruh kendine aittir, bir bedenin biçimi ya da bir kişinin özüdür; nefes ise kimseye ait değildir — geçer, ödünç verir ve geri döner. Bizde düşünen, nefes değil, kalp-zihindir; onun da nefesi geçirebilmesi için boşalması gerekir.