Kiatsi
Nomatsiguengalarda Kiatsi, nehirlerin ve göllerin derinliklerinin efendisidir: uzun tüylü, "yılanlar gibi" uzun sakallı bir varlık, suyun üzerinden geçenleri onlarla birlikte yakalar. Saldırmak için saldırmıyor: çok kızı var ve tekneleri deviriyor ki onlar tarafından istenen erkekler dibe kalıp evlensinler. Girdaba kapılanlar göğe çıkmaz — ruhları derinliklerin varlıkları tarafından "istenir". Kiatsi ne yenilmesi gereken bir canavar ne de bir kazadır: su dünyasının bir *dueño*’sudur, damat olarak canlıları alan.
su pelo es largo, sus barbas son largas como las culebras y eso le permite atrapar a su presa, a alguna persona cuando pasa por ahí. Pero este Kiatsi no ataca por atacar, sino porque tiene bastantes hijas.
Kiatsi, Nomatsiguenga diline ait bir sözcüktür ve Mabanga Casantyo’nun anlatısında aynen geçer. Su dünyasının efendilerinden birine verilen addır — kozmovizyonun bu katmanında, aynı zamanda Itimaiti Jokatague-tachari (“gemi kazası geçirmiş ölülerin kenti”) de bulunur. Kiatsi, ırmakların ve göllerin derinliklerinde hüküm sürer. Onun alameti bir bedendir: uzun kıllar, özellikle de yılanlar gibi uzun sakallar. Bu sakalları, üzerinden geçenleri yakalamak için kullanır.
Kiatsi’yi sıradan bir yırtıcıdan ayıran, niyetidir. Açlıktan ya da kötülükten saldırmaz — saldırmak için saldırmak gibi bir derdi yoktur. Onun derdi, evlendirmek zorunda olduğu çok sayıda kızı olmasıdır. Kızlarından biri, saldan geçen bir Nomatsiguenga’yı koca olarak istediğinde, Kiatsi bir anafor kaldırır ve mürettebatı devirir. Kaybolanlar, kızların seçtikleridir: onlar dibe çekilir, evlendirilir. Kimsenin istemediği kişiler bazen kurtulur. Boğulma, bu yüzden bir tesadüf değil, zoraki bir ittifaktır; kaybolanın ruhu göğe gitmez, talep edilmiştir, alt dünyanın varlıkları tarafından istenmiştir.
Kiatsi, derin su birikintilerinde ayak bileğinden yakalayan Kimosito ile aynı figür ailesindendir. Bunlar suyun sahipleridir, canlıları alan varlıklardır.
Kiatsi, ruhunun kaplan olduğu durumdaki insan gibi değildir; orada insan ruhunu hayvanla paylaşır ve onunla bir olur, aynı hayat insanla hayvan arasında dolaşır. Buradaysa su efendisi kimseyle karışmaz — o, başkadır, yakalayan ve evlendiren bir güçtür. İnsan-ötesi dünya kavramının ahlaki topluluğu canlılara genişlettiği yerden farklı olarak, Kiatsi şunu hatırlatır: bu varlıklarla dolu dünya iyi niyetli değildir. Onun üzerinde yol almak, damat arayan birinin çatısı üzerinden geçmek gibidir.