Metaxu
μεταξύ (metaxu)
Từ Hy Lạp chỉ "khoảng giữa" mà Simone Weil nâng lên thành một khái niệm tinh thần: cái chia cách cũng chính là cái kết nối. Một ngôi nhà, một đất nước, một người yêu thương đều là *metaxu* — những chiếc cầu dẫn đến cõi xa hơn, với điều kiện phải đi qua chúng chứ không dừng lại như một đích đến.
Les vrais biens terrestres sont des metaxu. On ne peut respecter ceux d’autrui que dans la mesure où l’on regarde ceux qu’on possède seulement comme des metaxu, ce qui implique qu’on est déjà en route vers le point où l’on peut s’en passer.
Metaxu, trong tiếng Hy Lạp, đơn giản chỉ là “khoảng giữa”, là giới từ nói về những gì đứng ở chính nơi ấy. Weil ví nó như chiếc cầu. Hai tù nhân trong hai xà lim cạnh nhau gõ vào bức tường: “Bức tường là thứ ngăn cách họ, nhưng cũng là thứ cho phép họ giao tiếp. Ta và Chúa cũng vậy. Mọi sự chia lìa đều là một mối dây.” Trở ngại ấy vừa là rào cản vừa là lối đi.
Từ đó mà có thao tác mà từ này đòi hỏi. Những điều tốt đẹp ở đời này — một mái ấm, một quê hương, một nền văn hóa, một gương mặt yêu thương — không đáng giá như hư vô, cũng không phải là cứu cánh. Chúng đáng giá như những trung gian: “những thứ được tạo ra để ta đi qua, và nhờ đó mà đến với Chúa”. Coi chúng là metaxu tức là đã “trên đường đến điểm có thể không cần đến chúng” — yêu chúng đủ để vượt qua, không biến chúng thành nơi dừng chân.
Chính tại đây, Weil xác định “vùng của thiện và ác”. Cái thấp không quan trọng; cái cao, ta không thể chạm tới. Bi kịch diễn ra ở khoảng trung gian, nơi hỗn hợp hữu hạn và vô hạn ấy “sưởi ấm và nuôi dưỡng tâm hồn”, và hủy hoại nó là một tội bất kính. Từ đó nảy sinh yêu cầu chính trị mà bà rút ra: không tước đoạt metaxu của bất kỳ ai, và chỉ tôn trọng metaxu của người khác trong chừng mực ta không bám víu vào của riêng mình.
Hành động sai lầm ấy có tên gọi trong tư tưởng của bà: xây nhà trên cầu. “Ta tưởng nó được dựng lên để xây nhà”, để dựng những tòa cao ốc mà ta không ngừng chồng tầng, quên mất rằng cầu là để đi qua. Biến quê hương “không phải thành một thần tượng, mà là bậc thang dẫn tới Chúa”: toàn bộ sự khác biệt nằm ở sự dịch chuyển ấy.
Metaxu ≠ thần tượng: thần tượng là điều tốt đẹp hữu hạn bị coi là cứu cánh, là cầu biến thành nơi trú ngụ. Metaxu cũng ≠ biểu tượng thuần túy, bởi trung gian không phải dấu hiệu trong suốt để ta nhìn xuyên qua: đó là một thực tại mà ta sống trong đó rồi rời đi. Bức tường ngăn cách chính là mối dây liên kết — gỡ bỏ nó chẳng đưa ta đến gần gì hơn.