Animisme
Ở Philippe Descola, thuyết vật linh không phải là một tín ngưỡng cổ xưa gán linh hồn cho vạn vật, mà là một trong bốn cách xác định *các thực thể hiện hữu* — cách cho rằng giữa con người và *phi nhân* tồn tại những *nội tại* tương đồng và những *thể chất* khác biệt. Một tinh thần giống nhau trú ngụ trong những thân thể riêng biệt: con gấu, con heo vòi, dòng sông đều có linh hồn như tôi, nhưng thân thể của chúng mang lại một góc nhìn khác. Đây là công thức ngược lại với chủ nghĩa tự nhiên hiện đại, thứ kết nối chúng ta bằng vật chất và chia cắt chúng ta bằng tinh thần.
Dans l’animisme « standard », les humains disent que des non-humains se perçoivent comme des humains parce que, en dépit de leurs formes différentes, ils ont les uns et les autres des intériorités (des âmes, des subjectivités, des intentionnalités, des positions d’énonciation) semblables.
Descola tiếp nhận một từ ngữ từng bị xem là miệt thị từ lâu — thuyết vạn vật hữu linh của các nhà tiến hóa luận, giai đoạn ấu trĩ của tinh thần gán cho thế giới đầy rẫy linh hồn — và đảo ngược lại. Điều ông giữ lại từ thuật ngữ này chỉ là một đặc điểm duy nhất, có thể đọc được từ gốc từ nguyên: “việc con người quy cho các thực thể phi nhân một nội tâm giống như của chính mình”. Không phải là một sự ảo tưởng phóng chiếu, mà là một bản thể luận mạch lạc, một trong bốn bản thể luận mà nhân học so sánh của ông công nhận.
Cỗ máy nhận thức vận hành qua những tương phản. Bốn tổ hợp nảy sinh từ sự tương đồng và dị biệt “giữa ta và tha nhân trên bình diện nội tâm lẫn thể chất”. Vạn vật hữu linh: nội tâm tương đồng, thể chất khác biệt. Chủ nghĩa tự nhiên — của chúng ta: ngược lại hoàn toàn, một chất liệu phổ quát đồng nhất kết nối ta với muôn thú, còn tinh thần thì tách biệt. Hai mô hình còn lại là thuyết vật tổ và thuyết tương đồng. Không mô hình nào chân thực hơn mô hình nào: đó đều là những ngữ pháp thế giới, những sự quan tâm điều chỉnh dành cho sinh linh theo những cách khác nhau. Nơi người thợ săn Amazon trò chuyện với xapiri vì cho rằng nó có linh hồn, thì người hiện đại lại xếp cùng thực thể ấy vào hàng đối tượng của tự nhiên.
Vạn vật hữu linh theo Descola ≠ vạn vật hữu linh trong các giáo trình cũ: cái sau chỉ một sai lầm nhận thức, một tàn dư cần vượt qua; còn cái trước là một bản thể luận chặt chẽ không kém gì của chúng ta. Và vạn vật hữu linh ≠ chủ nghĩa tự nhiên: mô hình thứ nhất thống nhất bằng nội tâm và phân tách bằng thân thể, mô hình thứ hai thống nhất bằng thân thể và phân tách bằng tinh thần.