Animisme
Philippe Descola'da animizm, eşyalara ruh atfeden arkaik bir inanç değil, varlıkları tanımlamanın dört yolundan biri — insanlar ile insan-olmayanlar arasında benzer içsellikler ve farklı fiziksel özellikler olduğunu varsayanı. Aynı ruh, farklı bedenlerde barınır: ayı, tapir, nehir benimki gibi bir ruha sahiptir, ama bedenleri onlara başka bir bakış açısı verir. Bu, bizi maddeyle birleştiren, ruhta ayıran modern natüralizmin tam tersi bir formüldür.
Dans l’animisme « standard », les humains disent que des non-humains se perçoivent comme des humains parce que, en dépit de leurs formes différentes, ils ont les uns et les autres des intériorités (des âmes, des subjectivités, des intentionnalités, des positions d’énonciation) semblables.
Descola, uzun süre aşağılayıcı bir terim olarak kullanılan —evrimcilerin animizmi, dünyayı ruhlarla dolduran zihnin çocuksu bir aşaması— bu sözcüğü tersine çevirir. Terimden koruduğu tek özellik, etimolojisinde okunabilir olanıdır: “insanların insan-olmayanlara, kendilerininkine benzer bir içsellik atfetmesi”. Bu, bir yansıtma hezeyanı değil, tutarlı bir ontolojidir; karşılaştırmalı antropolojisinin kabul ettiği dört ontolojiden biridir.
Makine, karşıtlıklarıyla anlaşılır. Benzerlik ve farklılıkların “içsellik ve fiziksel varlık açısından ben ile öteki arasındaki” oyunu, dört kombinasyon doğurur. Animizm: benzer içsellikler, farklı fiziksel varlıklar. Naturalizm —bizimki—: tam tersi, bizi hayvanlara bağlayan evrensel bir madde, bizi onlardan ayıran ruhlardır. Geriye totemizm ve analojizm kalır. Hiçbiri diğerinden daha doğru değildir: bunlar dünyanın gramerleri, yaşayanlara farklı biçimlerde sunulan itibarlar’dır. Amazon avcısı, ona bir ruh atfettiği için xapiri’yle konuşurken, modern insan aynı varlığı doğanın nesneleri arasında sınıflandırır.
Descola’nın animizmi ≠ eski ders kitaplarındaki animizm: ikincisi, aşılması gereken bir bilişsel yanılgı, bir kalıntıyı işaret eder; ilki ise bizimki kadar titiz bir ontolojidir. Ve animizm ≠ naturalizm: birincisi içsellikle birleştirip bedenle ayırmaya dayanırken, ikincisi bedenle birleştirip ruhla ayırır.