Hau

Hau trước hết có nghĩa là gió, là hơi thở. Ta nghe thấy nó trong hauora — hơi thở của sự sống, sức khỏe, sinh lực. Nhưng hau còn có một đời sống thứ hai, đời sống mà Marcel Mauss đã làm nên tên tuổi: hau của tặng phẩm. Lời thuật lại nguyên văn ở đây đến từ một người trung gian bên ngoài — Anne Salmond, nhà sử học pākehā (không phải người Māori) — ghi lại lời của cụ Tamati Ranapiri kể với nhà dân tộc học Elsdon Best năm 1907: « Dù đó là một taonga rất quý hay tầm thường, tôi cũng phải trao lại cho anh, vì đó là hau của taonga mà anh đã cho; nếu tôi giữ nó lại cho mình, tôi sẽ chết ».

Khi một taonga — vật phẩm quý giá — đổi chủ, nó mang theo một phần sinh lực của người trao tặng và cả dòng tộc của họ. Vật được trao không chỉ đơn thuần là vật: nó vẫn còn mang hau của người cho. Ranapiri giải thích với Best — nếu tôi nhận một taonga, rồi chuyển nó cho người thứ ba, và có một vật khác quay về tay tôi, thì vật quay về ấy chính là hau của taonga của anh; giữ nó lại sẽ khiến tôi chết. Hau muốn được trao đi tiếp.

Hau của tặng phẩm vì thế không phải là mauri — tia lửa sự sống gắn với thân thể, cũng không phải wairua — linh hồn của con người: đó là sức mạnh luân chuyển trong những vật trao đổi và kết nối các cá thể. Từ chối tham gia vào sự tương hỗ — hau whitia, hau bị chuyển hướng — là phá vỡ mối dệt. Logic tương tự cũng thấy trong thu hoạch đáng kính và trong ayni của người Andes: ta trả lại vì ta đã nhận.

Hau không phải là “món quà” trong trao đổi hàng hóa, thứ chấm dứt quan hệ ngay khi nó kết thúc và giải phóng các bên khỏi nhau. Hau khơi lại sự trao tặng: vật nhận được ràng buộc, sự đáp trả lại kêu gọi một sự đáp trả mới, và từ đó, từng bước từng bước, tình đoàn kết được dệt nên — không phải là trả hết một món nợ, mà là vun đắp một mối liên hệ.